Πάνω από 17.000 επεμβάσεις την τελευταία 32ετία

Συνέντευξη στον Λάμπρο Αναγνωστόπουλο

Γιατρέ, συμφωνήσαμε ότι σήμερα θα μιλήσουμε για την υπερμετρωπία και την πρεσβυωπία μετά τα 40.Τι είναι αυτό που συνήθως φέρνει έναν υπερμέτρωπα αυτής της ηλικίας στον οφθαλμίατρο;

Η σταδιακή επιδείνωση της όρασης σε όλες τις αποστάσεις και η ανάγκη για χρήση διαφορετικών γυαλιών σε κάθε απόσταση, ενώ πριν τα 40 οι περισσότεροι υπερμέτρωπες είχαν άριστη όραση παντού. Η εξέλιξη αυτή περιγράφεται συχνά ως µια ιδιαίτερη προσωπική εµπειρία, ενώ στην πράξη αποτελεί µια πολύ κοινή και αναµενόµενη πορεία σε ανθρώπους µε υπερµετρωπία µετά τα 40.

Οι περισσότεροι γνωρίζουν τη µυωπία ή τον αστιγµατισµό, αλλά συχνά αγνοούν την υπερµετρωπία, που µετά τα 40 µπορεί να επιβαρύνει την καθηµερινότητα περισσότερο από τα δύο προηγούµενα. Αφορά περίπου το 35–40% του πληθυσµού Ευρώπης και Αµερικής µετά τα 40.

Πίσω από την κόρη βρίσκεται ο κρυσταλλοειδής φακός: σε νεαρή ηλικία είναι διαυγής και εύκαμπτος και εστιάζει αλλάζοντας καμπυλότητα — «φουσκώνει» για να δούμε κοντά (προσαρμογή) και χαλαρώνει για μακριά.

Μετά τα 40 ο φακός σκληραίνει προοδευτικά, η προσαρμογή μειώνεται και εμφανίζεται πρεσβυωπία.

Ενδεικτικά, αν κάποιος καταλήγει συνολικά στα +1.50D, γύρω στα 50 μπορεί να χρειάζεται περίπου +1.00 για μακριά, +2.00 για ενδιάμεσα και +3.00 για κοντά. Σε υψηλότερη υπερμετρωπία, το σημείο καμπής έρχεται νωρίτερα.

Τότε η καθημερινότητα καταλήγει σε δύο ρεαλιστικές επιλογές: συνεχείς εναλλαγές γυαλιών μέσα στη μέρα ή συμβιβασμός με «όχι ιδανική» όραση σε αρκετές δραστηριότητες.

Ποια είναι τα όρια των γυαλιών και των φακών επαφής σε αυτές τις ηλικίες;

Τα γυαλιά και οι φακοί επαφής διορθώνουν την όραση εξωτερικά, αλλά δεν σταματούν τη γήρανση του φυσικού φακού. Τα πολυεστιακά γυαλιά μειώνουν τις εναλλαγές, όμως απαιτούν προσαρμογή, μπορεί να κουράζουν/ζαλίζουν και, όταν είναι ποιοτικά, κοστίζουν περισσότερο.

Οι φακοί επαφής ,μετά τα 40–50 συχνά γίνονται δυσλειτουργικοί λόγω ξηροφθαλμίας, ενώ η υπερβολική χρήση αυξάνει τον κίνδυνο σοβαρών λοιμώξεων του κερατοειδούς (κερατίτιδες). Έτσι, με τα χρόνια, η όραση μετατρέπεται σε «project διαχείρισης» και εκεί μπαίνει λογικά στο τραπέζι η χειρουργική λύση.

Μετά τα 50, ποια είναι η σύγχρονη χειρουργική λύση όταν στόχος είναι η μόνιμη διόρθωση;

Όταν οι δυνατότητες των οπτικών βοηθημάτων εξαντληθούν και η καθημερινότητα γίνει δυσλειτουργική, το ερώτημα παύει να είναι «ποια γυαλιά είναι καλύτερα». Γίνεται:έχει νόημα η εφ’ όρου ζωής εξάρτηση από εξωτερικές λύσεις για ένα πρόβλημα που γεννιέται μέσα στο μάτι; Μετά τα 50, όταν στόχος είναι η χειρουργική τροποποίηση της διάθλασης, η επέμβαση εκλογής είναι η διαθλαστική φακεκτομή (refractivelensectomy / clear lens extraction).

Η λογική της βασίζεται σε ένα κρίσιμο σημείο: ο φυσικός φακός είναι το σημείο όπου προκύπτουν η πρεσβυωπία, η «αποκάλυψη» της υπερμετρωπίας με την ηλικία και αργότερα ο καταρράκτης. Τα γυαλιά/φακοί επαφής δεν αλλάζουν τον μηχανισμό απλώς αντισταθμίζουν την εικόνα όσο χρησιμοποιούνται.

Το χειρουργείο αυτό, εφόσον περιλαμβάνει αφαίρεση του φακού του ματιού είναι σαν τον καταρράκτη;

Η διαθλαστική φακεκτομή αφαιρεί τον φυσικό φακό που έχει χάσει τη λειτουργικότητά του και τον αντικαθιστά με τεχνητό (ενδοφακό) με επιλεγμένες ιδιότητες εστίασης. Τεχνικά γίνεται με φακοθρυψία, όπως και στον καταρράκτη· η διαφορά είναι ο στόχος: στον καταρράκτη αφαιρείται ένας θολός φακός, ενώ εδώ ο φακός μπορεί να είναι διαυγής αλλά πλέον δεν “εξυπηρετεί” τις αποστάσεις που απαιτεί η ζωή μετά τα 50.

Σημαντικό: η φυσική προσαρμογή του νεανικού φακού δεν επανέρχεται. Οι ενδοφακοί δεν συσπώνται· δίνουν λειτουργική όραση σε μία ή περισσότερες αποστάσεις μέσω σχεδιασμού,γι’ αυτό το κλειδί είναι η εξατομίκευση (το “κα-τάλληλο” και όχι το “τέλειο” γενικά). Πέρα από την απαλλαγή από τα γυαλιά, μεγάλο πλεονέκτημα είναι η σταθερότητα του αποτελέσματος στον χρόνο. Επιπλέον, με την αφαίρεση του φυσικού φακού εκμηδενίζεται η πιθανότητα μελλοντικού καταρράκτη.

Πολλοί ρωτούν: “αφού κάποτε θα κάνω καταρράκτη, γιατί να μην περιμένω;”

Το ερώτημα δεν είναι πότε θα γίνει υποχρεωτική η επέμβαση, αλλά πόσα χρόνια ζωής θα περάσει κάποιος με εξάρτηση και συμβιβασμούς μέχρι τότε. Για υπερμέτρωπες άνω των 50 που δυσκολεύονται σε όλες τις αποστάσεις,
η επέμβαση μπορεί να σημαίνει πολλά χρόνια λειτουργικής όρασης αντί για αναμονή.

Μετά την επέμβαση θα απαλλαγούμε από τα γυαλιά;

Το αν θα χρειαστούν γυαλιά μετά την επέμβαση δεν είναι «τύχη». Εξαρτάται από τον τρόπο ζωής και από τον τύπο του ενδοφακού που μπορεί να υποστηρίξει με ασφάλεια το κάθε μάτι. Αυτοί συνοπτικά είναι:

• Μονοεστιακοί: άριστη όραση μακριά χωρίς γυαλιά και συνήθως ανάγκη για γυαλιά κοντά. Με monovision (το ένα μάτι για μακριά και το άλλο για λίγο πιο κοντά) επιτυγχάνεται συχνά λειτουργική ανεξαρτησία σε μακρινά και ενδιάμεσα, με ανάγκη μικρής βοήθειας στο πολύ κοντινό. Πλεονεκτούν σε κόστος και εφαρμόζονται σχεδόν σε όλα τα μάτια.
• Πολυεστιακοί: υψηλή ανεξαρτησία από γυαλιά σε περισσότερες αποστάσεις, με μικρή πιθανότητα δυσφωτοπικών φαινομένων (ιδίως νυχτερινή οδήγηση) και περιορισμούς καταλληλότητας σε συγκεκριμένα μάτια/παθήσεις.Υψηλότερο κόστος.
• EDOF: άριστη μακρινή και πολύ καλή ενδιάμεση–κοντινή όραση, συχνά με λιγότερα δυσφωτοπικάφαινόμενα από τους πολυεστιακούς. Πιθανή υστέρηση στα πολύ κοντινά μικρά γράμματα, με ενδείξεις/περιορισμούς και υψηλότερο κόστος.
• Τορικοί: τορικές εκδοχές υπάρχουν στις παραπάνω κατηγορίες για διόρθωση αστιγματισμού (>1D) και αύξηση της πιθανότητας ανεξαρτησίας από γυαλιά.

Σημείωση: Το θέμα των ενδοφακών είναι σύνθετο. Το συνοδευτικό QR code παραπέμπει σε σύντομο βίντεο με παραδείγματα, όμως η τελική επιλογή γίνεται πάντα εξατομικευμένα μετά από πλήρη προεγχειρητικό έλεγχο.

Η επιλογή ενδοφακού ακούγεται πολύπλοκη. Μπερδεύει τους ασθενείς;

Οι επιλογές ενδοφακών πολλαπλασιάστηκαν και αρκετοί άνθρωποι «κολλάνε» στην προσπάθεια να αποφασίσουν χωρίς εμπειρία. Αν και φαίνεται πως είναι το κρισιμότερο κομμάτι (καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την ανάγκη για γυαλιά), στην πράξη ο ενδοφακός δεν κρίνεται αποκομμένα: αξιολογείται μαζί με το σύνολο του οφθαλμού και το τι μπορεί να αποδώσει με ασφάλεια.

Εδώ υπάρχει μια δύσκολη αλήθεια: ακόμη και μεταξύ οφθαλμιάτρων που χει-
ρουργούν, όσοι δεν έχουν εκτεταμένη εκπαίδευση και πραγματική εμπειρία με premium ενδοφακούς (EDOF/πολυε-στιακούς) συχνά δεν μπορούν να αναλύσουν σε βάθος τα πλεονεκτήματα και τους περιορισμούς τους, γιατί αυτό απαιτεί ουσιαστική τριβή και παρακολούθηση αποτελεσμάτων.

Έτσι, η απαίτηση να είναι κάποιος «100% σίγουρος» για το πώς ακριβώς θα βλέπει με κάθε επιλογή γίνεται ανέφικτος στόχος. Το αποτέλεσμα είναι συχνά αναβολή επ’ αόριστον: όχι επειδή δεν υπάρχει λύση, αλλά επειδή η πολυπλοκότητα παραλύει την απόφαση.

Στους υπερμέτρωπες άνω των 50 αυτό μεταφράζεται σε χρόνια εξάρτησης από πολλαπλά οπτικά βοηθήματα, μέχρι να εμφανιστεί καταρράκτης και η επέμβαση να γίνει αναγκαστικά και όχι λόγω επιλογής — συχνά με πιο συντηρητική λύση, όπως μονοεστιακός φακός.

Ποιες είναι οι βασικές πρακτικές ερωτήσεις γύρω από το χειρουργείο; Τι εξετάσεις χρειάζονται και πως γίνεται;

Απαιτείται πλήρης προεγχειρητικός έλεγχος με σύγχρονα μηχανήματα, η επέμβαση γίνεται με τοπική αναισθησία, χωρίς πόνο, χωρίς νοσηλεία και με εξαιρετικά υψηλό επίπεδο ασφάλειας όταν υπάρχει εμπειρία και σωστή
επιλογή ασθενών. Πιο αναλυτικά, διάθλαση/όραση σε όλες τις αποστάσεις, πίεση, τοπογραφία κερατοειδούς, ενδοθηλιομέτρηση κερατοειδούς, OCT ωχράς και οπτική βιομετρία τελευταίας γενιάς με στόχο να αποκλειστούν
παθήσεις, να υπολογιστεί σωστά ο ενδοφακός και να προβλεφθεί ρεαλιστικά το αποτέλεσμα.

Γίνεται με φακοθρυψία δι υπέρηχων, μικρή τομή 2,4 mm χωρίς ράμματα, με τοπική αναισθησία. Συνήθως οι μόνες ενοχλήσεις είναι
ήπιες πιέσεις και έντονα φώτα.

Χρειάζεται νοσηλεία;

Όχι, ο ασθενής επιστρέφει σπίτι του αμέσως μετά.

Είναι επικίνδυνο;

Είναι από τα ασφαλέστερα χειρουργεία στην ιατρική, όταν υπάρχει σωστός έλεγχος και εμπειρία.

Θολώνει κάποτε ο ενδοφακός;

Ο ενδοφακός δεν θολώνει. Αυτό που λέμε «δευτερογενής καταρράκτης» είναι θόλωση του οπισθίου περιφακίου και λύνεται εύκολα με YAG laser στο ιατρείο, σε λίγα λεπτά.

Τέλος, γιατί μπορεί ένας άλλος ιατρός να μην πρότεινε ή να απέρριψε αυτή τη λύση;

Το ότι μια λύση δεν προτάθηκε ή απορρίφθηκε δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν είναι κατάλληλη. Συχνά αντικατοπτρίζει τα όρια ενασχόλησης, εμπειρίας και υποδομής του πλαισίου όπου εξετάστηκε. Σε αρκετές περιπτώσεις ο λόγος είναι απλός: ο συγκεκριμένος ιατρός δεν χειρουργεί, άρα δεν θα προτείνει μια καθαρά χειρουργική λύση.

Σε άλλες, χειρουργεί, αλλά περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε καταρράκτη με ήδη μειωμένη προεγχειρητική όραση. Εκεί ο στόχος είναι η βελτίωση μιας ήδη χαμηλής όρασης, όχι η μετάβαση από«καλή όραση με γυαλιά» σε «άριστη λειτουργική όραση χωρίς εξάρτηση».

Η ανάληψη περιστατικού χωρίς καταρράκτη απαιτεί υψηλό επίπεδο αυτοπεποίθησης στο αποτέλεσμα και απόλυτο έλεγχο της διαθλαστικής ακρίβειας: μικρές τεχνικές αποκλίσεις που σε καταρράκτη μπορεί να περάσουν απαρατήρητες, σε μάτι χωρίς καταρράκτη γίνονται άμεσα αντιληπτές και μη αποδεκτές.

Τέλος, σε σημαντικό ποσοστό περιπτώσεων,η επιφυλακτικότητα οφείλεται σε έλλειψη σύγχρονου προεγχειρητικού ελέγχου και εξειδικευμένης εκπαίδευσης γύρω από τη διαθλαστική φακεκτομή και τους νεότερους premium ενδοφακούς. Παλαιότερες προσεγγίσεις (απλή διάθλαση, βιομετρία υπερήχων) επαρκούσαν όταν ο στόχος ήταν «καλή όραση με γυαλιά».

Η αξιόπιστη διαθλαστική φακεκτομή, όμως,απαιτεί πιο απαιτητική αξιολόγηση, ακριβέστερο υπολογισμό και εξοικείωση με τις ιδιότητες των σύγχρονων ενδοφακών. Με άλλα λόγια, το γεγονός ότι μια λύση δεν προτάθηκε ή απορρίφθηκε δεν την ακυρώνει από μόνο του· συχνά δείχνει τα όρια εμπειρίας, εξοπλισμού ή φιλοσοφίας του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο εξετάστηκε.

Η υπερμετρωπία μετά τα 40 δεν είναι σπάνια ούτε μια ανίατη φθορά της ηλικίας που πρέπει να αποδεχτούμε μοιρολατρικά. Είναι μια φυσική, αναμενόμενη εξέλιξη που συχνά περνά απαρατήρητη μέχρι να επηρεάσει σοβαρά την καθημερινότητα.

Το σημαντικό δεν είναι απλώς να διορθώνεται η όραση, αλλά να γίνεται συνειδητή επιλογή: πότε, πώς και με ποιον στόχο. Στη σύγχρονη οφθαλμολογία, η λύση δεν είναι μία για όλους, αλλά αυτή που ταιριάζει στο κάθε μάτι και στον τρόπο ζωής του κάθε ανθρώπου.

Περισσότερα: www.larisa-ofthalmiatros.gr/