Συνέντευξη της Δρ. Ιωάννας Μαρίας Καραγκούνη
Η τροφή αποτελεί αδιαμφισβήτητα μία από τις βασικότερες ανάγκες επιβίωσης, όμως στη σύγχρονη καθημερινότητα ο ρόλος της έχει επεκταθεί πέρα από τη βιολογική θρέψη. Για πολλούς ανθρώπους, η σχέση με το φαγητό είναι περίπλοκη και συχνά φορτισμένη, καθώς μετατρέπεται σε έναν μηχανισμό διαχείρισης δύσκολων συναισθημάτων. Η Δρ. Ιωάννα Μαρία Καραγκούνη, μοριακή βιολόγος και Διαιτολόγος-Διατροφολόγος της DNA Care εξηγεί περισσότερα σχετικά με το πως η συναισθηματική πείνα επηρεάζει τη διατροφή μας και λειτουργεί ως «καταφύγιο».
Κυρία Καραγκούνη μπορείτε να μας εξηγήσετε με απλά λόγια τι είναι η συναισθηματική πείνα που οδηγεί συχνά σε συναισθηματική υπερφαγία;
Το άγχος, η μοναξιά, ο θυμός και η κόπωση συχνά “μεταφράζονται”εσφαλμένα από τον εγκέφαλο ως σωματική ανάγκη για φαγητό. Αυτό το φαινόμενο, γνωστό ως συναισθηματική υπερφαγία, αποτελεί συχνά τη βασική αιτία που μπλοκάρει κάθε προσπάθεια για ουσιαστική απώλεια βάρους και ισορροπία.
Πως ο εγκέφαλος εκπαιδεύεται ώστε να αναζητά συγκεκριμένες τροφές;
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η στροφή στο φαγητό για παρηγοριά δεν υποδηλώνει έλλειψη πειθαρχίας. Έχει τις ρίζες της στο πώς μάθαμε να φροντίζουμε τον εαυτό μας. Από την παιδική ηλικία, η διατροφή συνδέεται άρρηκτα με την ασφάλεια και την αγάπη — ένα γλυκό ως επιβράβευση ή ένα φαγητό ως παρηγοριά. Ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι ορισμένες τροφές (κυρίως πλούσιες σε ζάχαρη/λίπος) φέρνουν γρήγορη ανακούφιση, γιατί ενεργοποιούν το σύστημα ανταμοιβής και ενισχύουν τη συμπεριφορά σαν “συνήθεια”. Με τον καιρό, το στρες γίνεται το ερέθισμα και το φαγητό η αυτόματη απάντηση, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει πραγματική βιολογική πείνα
Πώς δημιουργείται ο φαύλος κύκλος που οδηγεί τελικά σε αύξηση βάρους;
Το πρόβλημα ξεκινά όταν η τροφή παύει να λειτουργεί κυρίως ως καύσιμο και γίνεται το βασικό μέσο διαχείρισης δύσκολων συναισθημάτων. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: το δυσάρεστο συναίσθημα οδηγεί σε κατανάλωση για άμεση ανακούφιση, ακολουθούν ενοχές και έντονη αυτοκριτική, το στρες αυξάνεται ξανά και το μοτίβο ενισχύεται. Με τον χρόνο, αυτή η επαναλαμβανόμενη υπερφαγία αποδυναμώνει την επαφή με τα φυσικά σήματα πείνας και κορεσμού, με αποτέλεσμα το άτομο να δυσκολεύεται να ρυθμίσει την ποσότητα και να τρώει με βάση τις πραγματικές ανάγκες του σώματος.
Σε αυτό το σημείο, πολλοί άνθρωποι πιστεύουν λανθασμένα ότι «απέτυχαν», ενώ στην πραγματικότητα χρειάζεται να δουλευτεί κυρίως ο συναισθηματικός μηχανισμός πίσω από την κατανάλωση. Όσο παραμένουν ενεργοί οι συναισθηματικοί πυροδοτητές και η ανάγκη για άμεση ανακούφιση, η τροφή καταλήγει να λειτουργεί σαν προσωρινή λύση — και έτσι η αύξηση βάρους γίνεται πιο πιθανή.
Ποια είναι η άποψη σας για τις απαγορευμένες τροφές;
Η λύση, σύμφωνα με τη Δρ. Καραγκούνη, δεν βρίσκεται στην αυστηρότητα ή στις απαγορεύσεις. Όσο πιο “απαγορευμένη”θεωρείται μια τροφή στο πλαίσιο μιας δίαιτας, τόσο μεγαλύτερη δύναμη αποκτά στο μυαλό μας. Μια ισορροπημένη διατροφή και μια επιτυχημένη πορεία προς την απώλεια βάρους βασίζονται στην αποδοχή και την επίγνωση, όχι στον φόβο. Αντί να καταφεύγουμε στο φαγητό, μπορούμε να εκπαιδεύσουμε τον εαυτό μας σε νέους τρόπους φροντίδας, όπως η σωματική κίνηση, οι βαθιές αναπνοές, η ξεκούραση ή η επικοινωνία με έναν άνθρωπο εμπιστοσύνης.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν η διατροφή παύει να λειτουργεί ως καύσιμο και γίνεται το αποκλειστικό μέσο διαχείρισης συναισθημάτων. Αυτή η διαδικασία δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο. Το δυσάρεστο συναίσθημα οδηγεί στην κατανάλωση, η οποία φέρνει μια βραχύβια ηρεμία, για να ακολουθήσουν σχεδόν αμέσως η ενοχή και η απογοήτευση.
Πώς μπορεί ένας ειδικός σε θέματα διατροφής να βοηθήσει τα άτομα με συμπτώματα συναισθηματικής υπερφαγίας να μάθουν να αναπροσδιορίσουν την πείνα τους;
Η συναισθηματική κατανάλωση τροφής είναι μια στρατηγική που κάποτε λειτούργησε προστατευτικά, όμως σήμερα μπορεί να διατηρεί έναν φαύλο κύκλο. Ο ρόλος του ειδικού δεν είναι να επιβάλει αυστηρές απαγορεύσεις, αλλά να βοηθήσει το άτομο να ξαναχτίσει τη σχέση του με την πείνα και τον κορεσμό μέσα από πρακτικά εργαλεία και σταδιακή εκπαίδευση.
Μέσα από εξατομικευμένο πλάνο, αποενοχοποίηση και ένταξη των «αγαπημένων» τροφών χωρίς αίσθηση στέρησης, καθώς και με ένταξη από εναλλακτικούς τρόπους φροντίδας (κίνηση, αναπνοές, ύπνο, επικοινωνία). Έτσι, η τροφή επιστρέφει στον ρόλο της ως μέσο θρέψης και απόλαυσης και όχι ως η μοναδική λύση σε συναισθήματα, ώστε η αλλαγή να γίνει βιώσιμη και απαλλαγμένη από το βάρος της ενοχής.
Who is Whο
Η Δρ. Ιωάννα Μαρία Καραγκούνη είναι μοριακή βιολόγος και Διαιτολόγος-Διατροφολόγος με σπουδές στη Γερμανία. Διατηρει γραφεία σε Μαρούσι και Μαρκόπουλο. Ξεκίνησε την ακαδημαϊκή της πορεία στο Ruhr-Universität Bochum στη Μοριακή Βιολογία και Γενετική και συνέχισε με διδακτορικές σπουδές στη Μοριακή Φυσιολογία. Ολοκλήρωσε τις σπουδές της στη Διαιτολογία – Διατροφολογία στο Πανεπιστήμιο του Anhalt. Η επαγγελματική της εμπειρία ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο της διατροφής στη διαχείριση ποικίλων νοσημάτων, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, οι δυσλιπιδαιμίες, οι ενδοκρινικές και ορμονικές διαταραχές, τα αυτοάνοσα και φλεγμονώδη νοσήματα, καθώς και οι γαστρεντερικές παθήσεις και οι τροφικές δυσανεξίες. Για τον λόγο αυτό επέλεξε τη διατροφολογία ως κύριο πεδίο δράσης και εξειδικεύτηκε στη διατροφική ψυχολογία, τις τροφικές δυσανεξίες και τις μεταβολικές ασθένειες. Στόχος της είναι η εξατομικευμένη διατροφή, με τη βοήθεια αναλύσεων DNA όπου χρειάζεται, μεταφράζοντας την επιστήμη σε ρεαλιστικές και βιώσιμες επιλογές που βελτιώνουν την υγεία στην καθημερινότητα. Πιστεύει ότι κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός και ότι η διατροφή οφείλει να αντανακλά αυτή τη μοναδικότητα.
Πηγή: HEALTH TODAY MAGAZINE
