Παρόλο που τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία αύξηση της επίπτωσης του καρκίνου στις γυναίκες κάτω 65 ετών, εξακολουθούμε να μιλάμε γι’ αυτόν σαν να είναι μία ανδρική κυρίως ασθένεια. Μιλήσαμε με την Ανδριανή Γ. Χαρπίδου, Πνευμονολόγος Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παθολογίας Ογκολογίας Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών που μας έδωσε όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για τις αιτίες της αύξησης στις γυναίκες, την ευαλωτότητά τους σε αυτόν τον καρκίνο και φυσικά για τους τρόπους πρόληψης και τις νέες θεραπείες που υπάρχουν για την αντιμετώπισή του.
Ποια είναι η συχνότητα του καρκίνου του πνεύμονα στις γυναίκες;
Στην Ελλάδα σήμερα έχουμε περίπου 9000 νέες διαγνώσεις καρκίνου πνεύμονα ανά έτος, από αυτές τα 2/3 αφορούν σε άνδρες και το 1/3 σε γυναίκες. Στους άνδρες ο καρκίνος του πνεύμονα είναι πρώτος σε συχνότητα και σε θνησιμότητα ενώ στις γυναίκες είναι ο τέταρτος σε συχνότητα αλλά ο πρώτος σε θνησιμότητα σκοτώνοντας περισσότερες γυναίκες ετησίως από ότι ο καρκίνος του μαστού και του τραχήλου της μήτρας μαζί.
Ο κίνδυνος να νοσήσει μια γυναίκα με καρκίνο πνεύμονα είναι 1:16, ανεξαρτήτως καπνίσματος, αλλά φαίνεται πως οι γυναίκες καπνίστριες έχουν τριπλάσιο κίνδυνο να αναπτύξουν καρκίνο πνεύμονα σε σχέση με άντρες που καπνίζουν την ίδια ποσότητα τσιγάρων για το ίδιο χρονικό διάστημα. Οι γυναίκες που συμβιώνουν με άνδρες καπνιστές φαίνεται να έχουν 25-30% μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν την νόσο σε σχέση με τον γυναικείο πληθυσμό που δεν έχει καμία επαφή με το κάπνισμα.
Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι οι γυναίκες είναι πιο ευαίσθητες στα καρκινογόνα του καπνού και παρουσιάζουν συχνότερα βλάβες στο γενετικό τους υλικό.
Ο καρκίνος του πνεύμονα σε μη καπνιστές είναι μία ιδιαίτερη οντότητα που φαίνεται να συγκεντρώνει το επιστημονικό ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Τι έχετε να πείτε σχετικά με αυτό;
Ο καρκίνος του πνεύμονα σε μη καπνιστές είναι πράγματι μια ιδιαίτερη οντότητα που συγκεντρώνει το επιστημονικό ενδιαφέρον γιατί παρουσιάζει αύξηση. Σε αυτή την ομάδα ο γυναικείος πληθυσμός είναι υπερδιπλάσιος του ανδρικού. Για να μιλήσουμε με αριθμούς από τις γυναίκες που διαγιγνώσκονται με καρκίνο του πνεύμονα το 15-20% είναι μη καπνίστριες ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τους άνδρες είναι μόλις 7-9%.
Φαίνεται πως οι γυναίκες καπνίστριες έχουν τριπλάσιο κίνδυνο να αναπτύξουν καρκίνο πνεύμονα σε σχέση με άντρες που καπνίζουν την ίδια ποσότητα τσιγάρων για το ίδιο χρονικό διάστημα.
Τι γνωρίζουμε για την αύξηση των περιπτώσεων καρκίνου του πνεύμονα στις γυναίκες;
Στα μέσα του περασμένου αιώνα ο καρκίνος του πνεύμονα ήταν μία σπάνια νόσος στις γυναίκες. Μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο καθώς οι καπνιστικές συνήθειες του γυναικείου πληθυσμού άλλαξαν, η συχνότητά του αυξήθηκε. Έτσι το 1987 για πρώτη φορά οι θάνατοι από καρκίνο του πνεύμονα ξεπέρασαν αυτούς του καρκίνου του μαστού στις γυναίκες και έκτοτε παραμένουν η πρώτη αιτία θανάτων από νεοπλασματικές ασθένειες και στα δύο φύλα. Το περίεργο είναι ότι παρόλο που τα τελευταία χρόνια βλέπουμε μία αύξηση της επίπτωσης του καρκίνου στις γυναίκες κάτω 65 ετών, εξακολουθούμε να μιλάμε γι’ αυτόν σαν να είναι μία ανδρική κυρίως ασθένεια. Υπάρχει μάλιστα η πρόβλεψη, από μία πρόσφατη μελέτη που βασίζεται σε στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, ότι το 2030 αναμένεται να αυξηθούν περισσότερο.
Ποιοι λόγοι θεωρείται ότι επηρεάζουν την αύξηση του καρκίνου του πνεύμονα στις γυναίκες;
Είναι ξεκάθαρη η σχέση του καπνίσματος και της πιθανότητας ανάπτυξης καρκίνου του πνεύμονα. Τα τελευταία χρόνια η παγκόσμια αντικαπνιστική καμπάνια φαίνεται να αποδίδει και ο αριθμός των καπνιστών ανδρών αρχίζει να μειώνεται, αλλά δεν αποτυπώνεται το ίδιο ποσοστό μείωσης και στον γυναικείο πληθυσμό. Εκτός όμως από το κάπνισμα σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του καρκίνου του πνεύμονα παίζει και η περιβαλλοντική μόλυνση, ενώ τα τελευταία χρόνια αναδεικνύεται όλο και περισσότερο η σημασία της ενδοοικιακής ή εσωτερικής μόλυνσης ως σημαντικός παράγοντας ανάπτυξης πνευμονικών παθήσεων και καρκίνου του πνεύμονα. Ο γυναικείος πληθυσμός φαίνεται να είναι πιο ευάλωτος σε όλα αυτά τα εισπνεόμενα καρκινογόνα με μηχανισμούς που ακόμα δεν είναι πλήρως κατανοητοί αλλά φαίνεται να σχετίζονται με τις γυναικείες ορμόνες, τα οιστρογόνα. Τα τελευταία χρόνια το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου φαίνεται να αναδεικνύεται ως ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου για ανάπτυξη καρκίνου πνεύμονα με μελέτες να δείχνουν ότι οι κόρες ατόμων με καρκίνο του πνεύμονα που είχαν συγκεκριμένα γονίδια είχαν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν οι ίδιες τη νόσο.
Τα τελευταία χρόνια αναδεικνύεται όλο και περισσότερο η σημασία της ενδοοικιακής ή εσωτερικής μόλυνσης ως σημαντικός παράγοντας ανάπτυξης πνευμονικών παθήσεων και καρκίνου του πνεύμονα. Ο γυναικείος πληθυσμός φαίνεται να είναι πιο ευάλωτος σε όλα αυτά τα εισπνεόμενα καρκινογόνα με μηχανισμούς που ακόμα δεν είναι πλήρως κατανοητοί αλλά φαίνεται να σχετίζονται με τις γυναικείες ορμόνες, τα οιστρογόνα.
Ποια είναι η συχνότερη μορφή της ασθένειας που πλήττει τον γυναικείο πληθυσμό;
Ο καρκίνος του πνεύμονα χωρίζεται σε δύο μεγάλες υποκατηγορίες στο μικροκυτταρικό και στο μη μικροκυτταρικό καρκίνωμα του πνεύμονα, που είναι το συχνότερο. Τα μη μικροκυτταρικά καρκινώματα χωρίζονται στα πλακώδη, που συνήθως έχουν κεντρική εντόπιση και στα μη πλακώδη που συχνότερα είναι αδενοκαρκινώματα και εντοπίζονται στην περιφέρεια του πνεύμονα.
Ο γυναικείος πληθυσμός αναπτύσσει συχνότερα αδενοκαρκίνωματα τα οποία εμφανίζονται τόσο σε καπνιστές και όσο και σε μη καπνιστές. Αυτό προσδίδει ακόμα μία ιδιαιτερότητα επειδή τα αδενοκαρκινώματα εντοπίζονται, όπως αναφέραμε, στην περιφέρεια του πνεύμονα σπάνια δίνουν συμπτώματα σε πρώιμα στάδια και συνήθως διαγιγνώσκονται όταν η νόσος έχει επεκταθεί. Οι μη καπνίστριες γυναίκες που αναπτύσσουν αδενοκαρκινώματα συχνά έχουν αλλαγές στο γενετικό τους υλικό που ονομάζουμε μεταλλάξεις. Το παρήγορο είναι ότι σήμερα έχουμε ειδικά φάρμακα, που ονομάζουμε «έξυπνα φάρμακα» ή «στοχεύουσες θεραπείες», για πολλές από αυτές τις μεταλλάξεις και έτσι μπορούμε να αντιμετωπίζουμε την νόσο πιο αποτελεσματικά και με λιγότερες παρενέργειες.
Το παρήγορο είναι ότι σήμερα έχουμε ειδικά φάρμακα, που ονομάζουμε «έξυπνα φάρμακα» ή «στοχεύουσες θεραπείες», για πολλές από αυτές τις μεταλλάξεις του καρκίνου του πνεύμονα και έτσι μπορούμε να αντιμετωπίζουμε την νόσο πιο αποτελεσματικά και με λιγότερες παρενέργειες.
Υπάρχει πρόληψη για τον καρκίνο του πνεύμονα;
Τα τελευταία χρόνια έχουμε ένα εργαλείο προσυμτωματικού ελέγχου (screening)για τον καρκίνο του πνεύμονα που λέγεται αξονική τομογραφία θώρακα χαμηλής δόσης (LDCT). Αυτή πρέπει να γίνεται σε άτομα άνω των 55 ετών, καπνιστές ή πρώην καπνιστές που έχουν διακόψει το κάπνισμα τα τελευταία 15 έτη, και την επαναλαμβάνουν κάθε 2 χρόνια ή κατά περίπτωση ετήσια. Η σωστή εφαρμογή τέτοιων προγραμμάτων έχει αποδειχτεί ότι μειώνει τον κίνδυνο θανάτου από την νόσο κατά 24% και η θεαματική αυτή βελτίωση οφείλεται στην διάγνωση σε πρώιμα αρχικά στάδια, όπου η νόσος έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να είναι ιάσιμη. Στις αρχικές μελέτες προσυμπτωματικού ελέγχου ο γυναικείος πληθυσμός υποαντιπροσωπεύονταν αποτελώντας λιγότερο του 40%. Η τελική όμως ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε ότι η χρήση της LDCT ως εργαλείο, είναι πιο αποτελεσματική στις γυναίκες από ότι στους άνδρες μειώνοντας τον κίνδυνο θανάτου κατά 33%.
Τα τελευταία χρόνια έχουμε ένα εργαλείο προσυμτωματικού ελέγχου (screening)για τον καρκίνο του πνεύμονα που λέγεται αξονική τομογραφία θώρακα χαμηλής δόσης (LDCT). Αυτή πρέπει να γίνεται σε άτομα άνω των 55 ετών, καπνιστές ή πρώην καπνιστές που έχουν διακόψει το κάπνισμα τα τελευταία 15 έτη, και την επαναλαμβάνουν κάθε 2 χρόνια ή κατά περίπτωση ετήσια.
Τι χρειάζεται να γνωρίζει μία γυναίκα για τον καρκίνο του πνεύμονα, ανεξάρτητα από το αν είναι καπνίστρια;
Αν είναι καπνίστρια το πρώτο που πρέπει να ξέρει είναι ότι βρίσκεται σε κίνδυνο και καλό θα ήταν να απευθυνθεί σε ένα οργανωμένο ιατρείο διακοπής καπνίσματος για να βοηθηθεί να «κόψει» το κάπνισμα.
Ανεξάρτητα όμως με το αν καπνίζει η όχι δεν θα πρέπει να υποτιμήσει ή να αγνοήσει πρόδρομα συμπτώματα όπως είναι η εμφάνιση ή αλλαγή της συχνότητας ή του χαρακτήρα βήχα, εμφάνιση ή επιδείνωση δύσπνοιας, πόνος στον θώρακα ή ανεξήγητος πόνος στα άνω άκρα.
Κάθε σύμπτωμα που δεν έχει εμφανή αιτία ή επιμένει θα πρέπει να μας οδηγεί στον ειδικό.
Και φυσικά όταν το πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου του καρκίνου του πνεύμονα εφαρμοστεί σε εθνικό επίπεδο όπως γίνεται με τον καρκίνο του μαστού και του τραχήλου της μήτρας, να το ακολουθήσει.
Τι γίνεται με το στίγμα όσον αφορά τους καπνιστές και τις καπνίστριες που νοσούν από καρκίνο του πνεύμονα;
Η αλλαγή της αντίληψης ότι οι άνθρωποι καπνίζουν από επιλογή είναι ζωτικής σημασίας. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι οι καπνιστές νοσούν από εθισμό και ως εκ τούτου δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως περιστατικά με λιγότερα δικαιώματα. Η παροχή κατάλληλης συμβουλευτικής για τη διακοπή του καπνίσματος είναι απαραίτητη για να σπάσει ο κύκλος του εθισμού και να βελτιωθούν τα αποτελέσματα της θεραπείας.
Πηγή: HEALTH TODAY MAGAZINE
