Η πρόληψη και η προαγωγή υγείας στην κοινότητα είναι σημαντική για την υγεία των πολιτών.Σε μια αναλυτική συνέντευξη η Πρόεδρος του Πανελληνίου Συλλόγου Επισκεπτών Υγείας εξηγεί ακριβώς ποια είναι η θέση και ο ρόλος του Επισκέπτη Υγείας στο κοινωνικό μας σύστημα.
Κυρία Σακουφάκη, θέλετε να μας πείτε πόσοι Επισκέπτες Υγείας υπάρχουν αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα;
Οι Επισκέπτες Υγείας είναι ένα επάγγελμα που διαχρονικά υπηρετεί το εθνικό σύστημα δημόσιας υγείας. Είναι ένα νομικό πρόσωπο εποπτευόμενο από το Υπουργείο Υγείας.
Υπάρχουν αυτή τη στιγμή 2200 Επισκέπτες Υγείας που καλύπτουν θέσεις σε δομές υγείας, νοσοκομεία, κέντρα υγείας, Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας, ΟΤΑ Α΄ και Β΄ βαθμού, Δημοτικά ιατρεία, ΚΑΠΗ κλπ.
Τα σχολεία είναι ένα ακόμα πεδίο στα οποία υπαγόμαστε με τον όρο Σχολικοί Νοσηλευτές/ Επισκέπτες Υγείας.
Ουσιαστικά ο Επισκέπτης Υγείας είναι το πρόσωπο εκείνο που σφαιρικά δίνει το στίγμα για θέματα πρόληψης της υγείας στην Κοινότητα.
Υπάρχει μια ασάφεια στο ευρύ κοινό σχετικά με τις αρμοδιότητες του Επισκέπτη Υγείας; Θέλετε να μας εξηγήσετε ποιο ακριβώς είναι το πεδίο δράσης του;
Ο Επισκέπτης Υγείας δίνει έμφαση στην πρόληψη. Για να σας το πω με απλά λόγια για να το καταλάβετε: ο Ιατρός εστιάζει στη θεραπεία, ο Νοσηλευτής στη νοσηλεία και ο Επισκέπτης Υγείας στην πρόληψη. Είναι ο επαγγελματίας υγείας της κοινότητας που στοχεύει στην αγωγή, πρόληψη και προαγωγή της υγείας. Μέσω των προγραμμάτων ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ η πρόληψη πια μπήκε στη ζωή κι αυτό πιστεύουμε ότι θα δώσει μια νέα ώθηση στο επάγγελμα του Επισκέπτη Υγείας.
Τι σημαίνει αυτό πρακτικά;
Αυτό σημαίνει ότι υπαγόμαστε στο Υπουργείο Υγείας και λειτουργούμε ως ένας Δημόσιος Φορέας που προάγει το επάγγελμα, με κεντρικό άξονα την πρόληψη σε θέματα της υγείας, που τεκμηριώνουμε επιστημονικά. Δεν έχουμε συνδικαλιστική χροιά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν ασχολούμαστε με την προάσπιση των νόμιμων δικαιωμάτων μας ως επαγγελματίες.
Από ποια σχολή μπορεί κάποιος να πάρει το πτυχίο με τον τίτλο του Επισκέπτη Υγείας;
Από το 1985 μέχρι το 2017 το πτυχίο με τον τίτλο του Επισκέπτη Υγείας το έπαιρνε όποιος είχε φοιτήσει στη Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας του ΤΕΙ Αθήνας, όπου είχε εισαχθεί μέσω της διαδικασίας των Πανελλήνιων Εξετάσεων. Μετά το 2017, με τη μεταρρύθμιση του κυρίου Γαβρόγλου, το τμήμα εντάχθηκε στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής στη Σχολή Επιστημών Υγείας με δυο κατευθύνσεις : α΄: δημόσιας και β΄: κοινοτική υγείας. Η κατεύθυνση κοινοτικής υγείας απονέμει τον τίτλο του Επισκέπτη Υγείας. Η εισαγωγή στη σχολή γίνεται μέσω των Πανελλήνιων Εξετάσεων.
Αυτή τη στιγμή είναι μια σχολή με υψηλή ζήτηση; Έχει υψηλά ή χαμηλά μόρια εισαγωγής;
Τα τελευταία χρόνια, επειδή η συγκεκριμένη σχολή ανήκει στο τρίτο επιστημονικό πεδίο, έχει υψηλά μόρια. Υπάρχει ενδιαφέρον για την εισαγωγή τους στη συγκεκριμένη σχολή από τους μαθητές που επιλέγουν τις επιστήμες ζωής.
Υπάρχει αντίστοιχη ιδιωτική σχολή;
Όχι, δεν υπάρχει. Είναι η μία και μόνη σχολή στην Ελλάδα αυτή που υπάγεται στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής.
Κυρία Σακουφάκη, πού μπορεί να συναντήσει ο Επισκέπτης Υγείας κάποιον που χρειάζεται καθοδήγηση, όπως για παράδειγμα ένα άτομο με παχυσαρκία που θέλει να χάσει βάρος ή έναν καπνιστή που επιθυμεί να διακόψει το κάπνισμα;
Στην κοινότητα. Δηλαδή στις δομές υγείας (κέντρα υγείας ,ΤΟΜΥ) που είναι και τα σημεία στα οποία συνήθως παίρνουμε και το ιστορικό υγείας. Προγραμματίζεται για παράδειγμα μια επίσκεψη στην κοινότητα για να μιλήσουμε για την διατροφή. Εκεί μπορεί να συναντήσουμε άτομα με παχυσαρκία που θα τα παραπέμψουμε στην κατάλληλη δομή για να τους ενημερώσει ο διατροφολόγος ή ο κατάλληλος γιατρός. Σε μια δομή, όπως για παράδειγμα σε μια τοπική μονάδα Υγείας ΤΟΜΥ, που θα συναντήσουμε έναν καπνιστή θα τον ενημερώσουμε για την αξία του προσυμπτωματικού ελέγχου και πού μπορεί να απευθυνθεί για διακοπή του καπνίσματος. Όπως καταλαβαίνετε λοιπόν είναι ένα πολυποίκιλο επάγγελμα αυτό του Επισκέπτη Υγείας.
Οι έφηβες και οι νέες γυναίκες που έρχονται αντιμέτωπες με μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη θα μπορούσαν να αναζητήσουν καθοδήγηση από έναν Επισκέπτη Υγείας;
Υπάρχει στο πλαίσιο του οικογενειακού προγραμματισμού και της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης στο πρόγραμμα των σχολείων η ενημέρωση για την πρόληψη ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης.
Συμφωνώ μαζί σας ότι για το κορίτσι που είναι αντιμέτωπο με μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη θα πρέπει να υπάρχει μια ομάδα υγείας που να του παρέχει τις πρώτες συμβουλευτικές βοήθειες. Είναι ένα ευαίσθητο όμως θέμα και η προσέγγισή του δεν είναι η πρώτη μας προτεραιότητα αυτή τη στιγμή.
Ποια θέματα είναι σε προτεραιότητα για τον Πανελλήνιο Σύλλογο Επισκεπτών Υγείας;
Προτεραιότητά μας είναι και παραμένει η προαγωγή των εμβολιασμών, η ενημέρωση για τα καρδιαγγειακά και τα χρόνια νοσήματα όπως η παχυσαρκία, ο διαβήτης, η υγιεινή διατροφή, ο καρκίνος η υγεία των εφήβων π.χ. κάπνισμα-άτμισμα, γενικά τα σύγχρονα νοσήματα, καθώς και η ψυχική υγεία των πολιτών. Επίσης, ζητάμε περισσότερο χρόνο και χώρο στα σχολεία.
Θέλετε να μας δώσετε ένα παράδειγμα με το οποίο ο Σύλλογος Επισκεπτών Υγείας έχει καταφέρει να προάγει τον εμβολιασμό;
Ο ΠΣΕΥ/ΝΠΔΔ στοχεύοντας στην πρόληψη επενδύει τόσο σε προγράμματα εκπαίδευσης των μελών του όσο και στην κοινότητα.
Για τα μέλη του διοργάνωσε 6 ακαδημίες προαγωγής εμβολιασμού σε 6 πόλεις της Ελλάδας, με κύριο στόχο την εκπαίδευση των μελών του στην αξία, τα οφέλη των εμβολιασμών, την αντιμετώπιση της διστακτικότητας, καθώς και στην επικαιροποίηση των νέων εμβολίων και στο εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών. Ακολούθως πραγματοποίησε και εκπαιδευτικά webinar. Τα νοσήματα που προλαμβάνονται με εμβολιασμό τόσο στα παιδιά όσο και στους ενήλικες αποτελούν βασικό πεδίο εργασίας του Επισκέπτη Υγείας.
Ένα πρόσφατο παράδειγμα εμπεριστατωμένης προαγωγής του εμβολιασμού αποτελεί η εξελισσόμενη ενημερωτική εκστρατεία μας για τον ιό HPV, η οποία μας έδωσε πολλές πληροφορίες και άφησε ένα πολύ καλό αποτύπωμα.
Τι αποτύπωμα άφησε η καμπάνια ενημέρωσης που κάνατε στα σχολεία για τον ιό ΗPV;
Με την καμπάνια ενημέρωσης που κάναμε σκοπός μας ήταν να αναδείξουμε την ανάγκη να εμβολιαστούν όχι μόνο τα κορίτσια αλλά και τα αγόρια στην κατάλληλη ηλικία.
Ο σκοπός της εκστρατείας ήταν μέσω της πρόσβασης στα σχολεία να μιλήσουμε τόσο στα παιδιά όσο στους εκπαιδευτικούς και τους γονείς και να τους ενημερώσουμε καλύτερα για την αναγκαιότητα του εμβολίου, δεδομένου ότι είναι ένα εμβόλιο που δεν σχετίζεται όπως νομίζαμε παλιότερα μόνο με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας αλλά με 10 τύπους καρκίνου που αφορούν και τα δυο φύλα. Γι’ αυτό είναι αναγκαίο να εμβολιάζονται όχι μόνο τα κορίτσια αλλά και τα αγόρια και για να είναι πιο αποτελεσματικό το εμβόλιο πρέπει να εμβολιάζονται στη σωστή ηλικία. Η εκστρατεία μας έδειξε ότι υπάρχουν μπερδεμένα μηνύματα που λαμβάνουν από το διαδίκτυο γονείς και εκπαιδευτικοί και κενά ενημέρωσης. Η εκστρατεία ανέδειξε αυτό το κενό σχετικά με τον εμβολιασμό και μας έπεισε ότι η οικογένεια χρειάζεται πιο συχνή, συστηματική και έγκυρη ενημέρωση από τους επαγγελματίες υγείας.
Αναφέρατε ότι ζητάτε από το Υπουργείο περισσότερο χρόνο και χώρο στα σχολεία. Θέλετε να γίνεται πιο συγκεκριμένη σχετικά με αυτό;
Όταν ζητάμε από το Υπουργείο περισσότερο χρόνο και χώρο για τους επισκέπτες υγείας στα σχολεία, δεν αναφερόμαστε απλώς σε περισσότερες επισκέψεις ή μεμονωμένες παρεμβάσεις. Αναφερόμαστε στη θεσμική ενσωμάτωσή τους στο σχολείο ως κοινότητα προαγωγής υγείας, σύμφωνα με τη φιλοσοφία του Ευρωπαϊκού Δικτύου Σχολείων Προαγωγής Υγείας (ENHPS), τον συντονισμό του οποίου στην Ελλάδα ανέλαβε το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού από τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Το δίκτυο αυτό εξελίχθηκε στο Schools for Health in Europe (SHE), που προωθεί την ολιστική προσέγγιση στη σχολική υγεία.
Η εμπειρία έδειξε ότι η προαγωγή υγείας δεν είναι απλή ενημέρωση. Απαιτεί βελτίωση του σχολικού περιβάλλοντος, ενεργή συμμετοχή μαθητών, συνεργασία με οικογένεια και κοινότητα και επιμόρφωση εκπαιδευτικών — άρα χρόνο και συνέχεια.
Περισσότερος χρόνος σημαίνει ενταγμένες δράσεις στο σχολικό πρόγραμμα και δυνατότητα συμβουλευτικής στήριξης μαθητών, εκπαιδευτικών και γονέων.
Περισσότερος χώρος σημαίνει θεσμικό ρόλο μέσα στη σχολική μονάδα, συνεργασία με τη διεύθυνση και πρόσβαση στη σχολική κοινότητα.
Το σχολείο είναι κοινότητα. Για να λειτουργήσει ως κοινότητα προαγωγής υγείας, ο Επισκέπτης Υγείας πρέπει να έχει ενεργή, σταθερή και συντονιστική παρουσία.
Περισσότερος χρόνος για τους Επισκέπτες Υγείας στα σχολεία σημαίνει ενταγμένες δράσεις στο σχολικό πρόγραμμα και δυνατότητα συμβουλευτικής στήριξης μαθητών, εκπαιδευτικών και γονέων.Το σχολείο είναι κοινότητα. Για να λειτουργήσει ως κοινότητα προαγωγής υγείας, ο επισκέπτης υγείας πρέπει να έχει ενεργή, σταθερή και συντονιστική παρουσία.
Ποια ακριβώς είναι η νόμιμη θέση του Επισκέπτη Υγείας στα σχολεία;
Ο κλάδος ΠΕ25 αποτελεί θεσμοθετημένη θέση από το Υπουργείο Παιδείας. Ο ΠΕ25 Σχολικός Νοσηλευτής/Επισκέπτης Υγείας είναι εξειδικευμένος επαγγελματίας υγείας που παρέχει φροντίδα σε μαθητές με χρόνια ή οξέα προβλήματα υγείας (π.χ. διαβήτη, επιληψία) εντός των σχολικών μονάδων. Η θέση καλύπτεται από πτυχιούχους Νοσηλευτές ή Επισκέπτες Υγείας (με άδεια εξασκήσεων επαγγέλματος), οι οποίοι διασφαλίζουν την ασφάλεια και υγεία των μαθητών. Το Υπουργείο Υγείας δηλαδή μας έχει εντάξει στο ίδιο οργανικό πλαίσιο.
Θεωρείτε μια καλή ιδέα την ένταξη στο σχολικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα του μαθήματος αγωγής υγείας;
Φυσικά θεωρούμε ότι είναι μια πολύ καλή ιδέα να ενταχθεί στο πρόγραμμα του σχολείου μάθημα αγωγής υγείας. Η υγεία βέβαια έχει πολλές πλευρές. Είναι η σωματική υγεία, είναι ψυχική είναι και η κοινωνική. Ένα μάθημα αγωγής υγείας στα σχολεία θα μπορούσε να οργανωθεί με βάση παραμέτρους όπως η σεξουαλική υγεία και η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, η πρόληψη του καπνίσματος και ατμίσματος, θέματα πρόληψης της παχυσαρκίας και προαγωγή της σωστής διατροφής κ.α. Είναι γενικά πολλά τα θέματα που θα μπορούσαν να δομήσουν τις παραμέτρους που είναι δυνατό να εξετάζει ένα μάθημα αγωγής υγείας.
Σε ατομικό επίπεδο, πώς μπορεί κάποιος να έχει πρόσβαση στον Επισκέπτη Υγείας; Για παράδειγμα, αν ένας γονιός ανακαλύψει ότι το παιδί του καπνίζει πώς μπορεί να αναζητήσει καθοδήγηση από έναν Επισκέπτη Υγείας;
Θα πρέπει να τον αναζητήσει στις Τοπικές Ομάδες Υγείας, στις γνωστές μας πλέον ΤΟΜΥ, που είναι το νέο σύστημα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας που έχει αναπτυχθεί από το Υπουργείο Υγείας σε επίπεδο κοινότητας και καλύπτουν την εκάστοτε περιοχή. Ένας γονιός αλλά και οποιοσδήποτε άλλος μπορεί να επικοινωνήσει με την ΤΟΜΥ και να ζητήσει να μιλήσει με έναν Επισκέπτη Υγείας για το θέμα στο οποίο πιστεύει ότι χρειάζεται καθοδήγηση. Μπορεί όμως να αναζητήσει έναν Επισκέπτη Υγείας και σε ένα Κέντρο Υγείας. Απλά οι ΤΟΜΥ είναι γεωγραφικά πάντα πιο κοντά.
Είναι σημαντικό να καταλάβει το κοινό ότι κάποιος που έχει ένα πρόβλημα που σχετίζεται ιδιαίτερα με την πρόληψη στην υγεία μπορεί να αναζητήσει ένα πρόσωπο αναφοράς που θα τον καθοδηγήσει.
Υπάρχει δυνατότητα κατ’ οίκον επίσκεψης από έναν Επισκέπτη Υγείας και αν ναι, ποια είναι η διαδικασία;
Αυτή τη στιγμή με την κατάργηση των ΙΚΑ δεν υπάρχει θεσμοθετημένο νομοθετικό πλαίσιο και η διαδικασία μπορεί να γίνει μόνο μέσω των Κέντρων Υγείας. Αν μια μητέρα για παράδειγμα πάρει τηλέφωνο και πει ότι έχω ένα μωράκι δυο μηνών και δεν μπορώ να προσέλθω στη δομή και ζητήσει να της στείλουν κατ’ οίκον Επισκέπτη Υγείας για καθοδήγηση σε θέματα σχετικά με την προαγωγή της υγείας, όπως για παράδειγμα να ενημερωθεί για το ποια εμβόλια πρέπει να κάνουν όλα τα μέλη της οικογένειας, ακόμα κι ο παππούς και η γιαγιά, προκειμένου να προστατευθεί το νέο μέλος, θα της στείλουν.
Υπάρχει δηλαδή παραδοσιακά αυτή η δυνατότητα αλλά είναι αλήθεια ότι θέλουμε να την αναδείξουμε περισσότερο.
Είναι δηλαδή μέσα στους στόχους σας η αύξηση των κατ’ οίκον επισκέψεων των Επισκεπτών Υγείας;
Ναι, είναι κυρίως για να αναδείξουμε το ρόλο του Επισκέπτη Υγείας στις περιπτώσεις που χρειάζεται εκπαίδευση η οικογένεια, για να αντιμετωπίσει ένα ζήτημα υγείας και χρειάζεται καθοδήγηση για να γίνουν τα σωστά βήματα.
Πρόσφατα το Υπουργείο Υγείας προκήρυξε θέσεις για 125 Επισκέπτες Υγείας στα Κέντρα Υγείας της χώρας οι περισσότερες από τις οποίες αφορούν στην περιφέρεια.
Άρα, μια οικογένεια που θεωρεί ότι χρειάζεται καλύτερη ενημέρωση σε ένα θέμα υγείας μπορεί να ζητήσει επίσκεψη από έναν Επισκέπτη υγείας. Πού μπορεί ν’ απευθυνθεί τηλεφωνικά;
Στα Κέντρα Υγείας ή όπου υπάρχει δομή Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας.
Θεωρείτε ότι είναι αρκετοί οι 2500 Επισκέπτες Υγείας που υπάρχουν στη χώρα αυτή τη στιγμή;
Όχι, δεν είναι αρκετοί. Πρόσφατα το Υπουργείο Υγείας προκήρυξε θέσεις για 125 Επισκέπτες Υγείας στα Κέντρα Υγείας. Θεωρώ ότι είναι ένα σημαντικό βήμα για συγκεκριμένες κατανεμημένες θέσεις σε Κέντρα Υγείας και η αλήθεια είναι ότι έχουμε να δούμε μια ανάλογη κίνηση από το 2017. Αυτό σημαίνει ότι η πολιτεία έχει καταλάβει την αναγκαιότητα του διορισμού Επισκεπτών Υγείας σε συγκεκριμένες θέσεις. Επίσης, είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι οι περισσότερες από τις θέσεις θα είναι στην περιφέρεια, πράγμα που σημαίνει ότι η πολιτεία έχει αναγνωρίσει και εντοπίσει τα κενά που υπάρχουν και προσπαθεί να τα καλύψει. Θεωρώ ότι αυτό είναι ένα σημαντικό βήμα.
