Η ανάγκη για μια μακρόπνοη εθνική στρατηγική, η περαιτέρω έμπρακτη στήριξη της οικογένειας και η αντιμετώπιση των κοινωνικών, οικονομικών και περιφερειακών ανισοτήτων βρέθηκαν στο επίκεντρο ημερίδας για την υπογεννητικότητα και το Δημογραφικό Πρόβλημα.
Εκπρόσωποι της Πολιτείας, της επιστημονικής και ακαδημαϊκής κοινότητας, της υγείας, της επιχειρηματικής ζωής και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης συζήτησαν στο πλαίσιο της ημερίδας χορηγοί της οποίας ήταν οι Eurobank, ΔΕΗ, AKTOR και το Υγεία IVF Εμβρυoγένεσις, τις πραγματικές διαστάσεις της δημογραφικής πρόκλησης, τις επιπτώσεις της στην οικονομία και την κοινωνική συνοχή, αλλά και τις πολιτικές και κοινωνικές παρεμβάσεις που μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπισή της.
Το Δημογραφικό απαιτεί εθνική στρατηγική
Στην ανάγκη μιας συνεκτικής εθνικής πολιτικής που θα προκύψει με γενναίες αποφάσεις και συγκεκριμένους μετρήσιμους στόχους αναφέρθηκαν οι συμμετέχοντες. Στην ενότητα συμμετείχαν ο Γιώργος Παπανικολάου, CEO της Media2day, η Δόμνα Μιχαηλίδου, Υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, ο Νίκος Χαρδαλιάς, Περιφερειάρχης Αττικής, ο Γιώργος Ζανιάς, Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Eurobank, και ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Νικόλας Φαραντούρης. Όπως αναδείχθηκε μέσα από τις τοποθετήσεις τους το δημογραφικό δεν αποτελεί ένα ζήτημα που αφορά μόνο το μέλλον, αλλά επηρεάζει ήδη τη ζωή και την καθημερινότητα των πολιτών, γεγονός που καθιστά αναγκαία την έγκαιρη και συντονισμένη δράση.
Οι αριθμοί αποτυπώνουν μια Ελλάδα που αλλάζει
Η ημερίδα ανέδειξε επίσης το μέγεθος των δημογραφικών αλλαγών και τις συνέπειές τους στην αγορά εργασίας και την κοινωνία. Ο Βύρων Κοτζαμάνης, Διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), παρουσίασε τη δημογραφική πορεία της χώρας έως το 2050, ενώ ο Νίκος Βέττας, Γενικός Διευθυντής του ΙΟΒΕ και Καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, αναφέρθηκε στις πολιτικές που μπορούν να επηρεάσουν την Ελλάδα των επόμενων δεκαετιών. Τις προκλήσεις της αγοράς εργασίας ανέδειξε ο Άρης Αλεξόπουλος, Επικεφαλής του Κέντρου Κρήτης του ΟΟΣΑ, ενώ ο Στράτος Φαναράς, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της Metron Analysis, παρουσίασε τα ευρήματα της έρευνας «Το μονοπάτι της ζωής των νέων».
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, οι γεννήσεις από περίπου 92.000 το 2015 περιορίστηκαν σε περίπου 60.000 το 2025, ενώ έως το 2030 ενδέχεται να περιοριστούν περαιτέρω. Παράλληλα, αναμένεται σημαντική αύξηση του πληθυσμού ηλικίας 65 ετών και άνω, αλλά και μείωση του πληθυσμού των παραγωγικών ηλικιών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η καταγραφή των αντιλήψεων των νέων: σύμφωνα με την έρευνα που παρουσιάστηκε, το 65% των νέων θεωρεί ότι ζει χειρότερα από τις γενιές των γονιών του, ενώ η οικογένεια εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό δίκτυο προστασίας.
Γήρανση, ανισότητες και στέγαση συνδέονται με το Δημογραφικό
Η ημερίδα ανέδειξε επίσης τη χωρική και κοινωνική διάσταση του προβλήματος. Ο Κώστας Ρόντος, Καθηγητής Κοινωνικής Δημογραφίας και Στατιστικής, παρουσίασε στοιχεία για την πορεία των γεννήσεων και τη γονιμότητα, ενώ η Αλεξάνδρα Τραγάκη, Καθηγήτρια Δημογραφίας στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, εστίασε στη δημογραφική γήρανση και στις σημαντικές διαφοροποιήσεις που καταγράφονται μεταξύ των περιοχών της χώρας. Τη διάσταση της στεγαστικής πολιτικής ανέδειξε ο Κωνσταντίνος Γλούμης Ατσαλάκης, Γενικός Γραμματέας Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής.
Όπως επισήμαναν οι ειδικοί η μείωση των γεννήσεων, η γήρανση του πληθυσμού και οι ανισότητες μεταξύ των περιοχών της χώρας συνδέονται με την αποδυνάμωση υποδομών και την περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες.
Παράλληλα, η αύξηση της ηλικίας απόκτησης του πρώτου παιδιού – από 24,2 έτη το 1980 σε περίπου 32 έτη το 2024 – αναδεικνύει τη σύνθετη σχέση μεταξύ κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών και οικογενειακού προγραμματισμού.
Η στεγαστική κρίση αναδεικνύεται ως ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας
Ως εκ τούτου στην ημερίδα διατυπώθηκαν προτάσεις που περιλαμβάνουν την ανακαίνιση και αξιοποίηση κατοικιών, την ενίσχυση υφιστάμενων προγραμμάτων και τη στήριξη των νέων και των φοιτητών.
Ο ρόλος της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής
Οι συμμετέχοντες στην ημερίδα εστίασαν στη γονιμότητα, την υπογονιμότητα και την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Στη συζήτηση συμμετείχαν ο Στέφανος Χανδακάς, Πρόεδρος και Ιδρυτής της HOPEgenesis, Αντιπρόεδρος του Δ.Σ. του Νοσοκομείου ΥΓΕΙΑ του HHG Group και Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας, ο Κωνσταντίνος Πάντος, Πρόεδρος της Κλινικής ΓΕΝΕΣΙΣ ΑΘΗΝΩΝ, Μαιευτήρας-Γυναικολόγος, Ειδικός Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, και Γενικός Γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, ο Νικόλαος Δ. Πετρογιάννης, Διευθυντής της Μονάδας Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής του Ν.Ν.Α MD, PhD, MSc, Γυναικολόγος-Μαιευτήρας, Ειδικός Αναπαραγωγής και η Ισμήνη Κριάρη, Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου και Πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (ΕΑΙΥΑ), καθώς και η δικηγόρος κ. Ειρήνη Αψοκάρδου.
Οι ομιλητές ανέδειξαν τη σημασία της έγκαιρης ενημέρωσης, της πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας, της επιστημονικής έρευνας και της δημιουργίας υποδομών, με ιδιαίτερη έμφαση στις ακριτικές και νησιωτικές περιοχές.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε από τους ομιλητές στους σύγχρονους τρόπους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, αλλά και στην έλλειψη ενημέρωσης ανδρών και γυναικών για τις ηλικίες από τις οποίες η γονιμότητα αρχίζει να μειώνεται αισθητά, με αποτέλεσμα πολλά ζευγάρια να βρίσκονται προ απροόπτου, όταν ξεκινούν την προσπάθεια τεκνοποίησης.
Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι η οικονομική ενίσχυση από μόνη της δεν αρκεί και ότι απαιτείται ένα ευρύτερο πλέγμα ενημέρωσης, υπηρεσιών και πολιτικών που θα λαμβάνει υπόψη τις κοινωνικές, οικονομικές αλλά και βιολογικές παραμέτρους της γονιμότητας.
Η περιφέρεια και η έμπρακτη στήριξη της οικογένειας
Τέλος η ημερίδα ανέδειξε την ιδιαίτερη σημασία της ελληνικής περιφέρειας και των νησιωτικών περιοχών. Στη συζήτηση συμμετείχαν η Έλενα Ράπτη, Υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, η Χριστίνα-Μαρία Κράββαρη, Γενική Γραμματέας Δημόσιας Υγείας, ο Μιχάλης Βλασταράκης, Γενικός Διευθυντής Marketing και Εταιρικής Επικοινωνίας του Ομίλου Eurobank, ο Χάρης Χηνιάδης, Γυναικολόγος Αναπαραγωγής και συνιδρυτής της Be-Live, η Παναγιώτα Διαμαντή, εκπαιδευτικός και Πρόεδρος της ΑΜΚΕ «Νέα Ζωή στο Χωριό», και η Αικατερίνη Πλεξίδα, γενική Γραμματέας του Δήμου Ηρακλείου Αττικής
Η περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, οι οικονομικές και κοινωνικές δυσκολίες, αλλά και η ανάγκη διατήρησης ζωντανών τοπικών κοινωνιών καθιστούν απαραίτητες στοχευμένες παρεμβάσεις.
Οι Νταντάδες της Γειτονιάς και αποζημίωση της εξέτασης ΑΜΗ
Στο πλαίσιο αυτό παρουσιάστηκαν δράσεις στήριξης της οικογένειας, όπως το πρόγραμμα «Νταντάδες της Γειτονιάς», ενώ αναδείχθηκε ο ρόλος της Αυτοδιοίκησης στην ελάφρυνση του οικονομικού και κοινωνικού βάρους που αντιμετωπίζουν οι οικογένειες.
Απαντώντας σε σχετική ερώτηση, η γενική γραμματέας Δημόσιας Υγείας γνωστοποίησε ότι έχουν ωριμάσει οι συνθήκες και ότι είναι θέμα χρόνου η αποζημίωση της εξέτασης AMH, η οποία χρησιμοποιείται κυρίως για την εκτίμηση της ωοθηκικής εφεδρείας.
Από τη διαπίστωση στη δράση
Το βασικό μήνυμα που προέκυψε από τις πέντε θεματικές ενότητες είναι ότι το Δημογραφικό δεν αποτελεί ένα μονοδιάστατο ζήτημα ούτε μπορεί να αντιμετωπιστεί με μία μόνο πολιτική.
Η στήριξη της οικογένειας, η πρόσβαση στη στέγαση και στις υπηρεσίες υγείας, η συμφιλίωση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, η ενίσχυση της γυναικείας απασχόλησης, η εκπαίδευση και η αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού, η ενδυνάμωση της περιφέρειας και η αξιοποίηση της επιστήμης και της τεχνολογίας αποτελούν αλληλένδετες παραμέτρους μιας συνολικής απάντησης.
Αρκετοί ομιλητές αναφέρθηκαν επίσης στο ρόλο των αντιλήψεων και στην ανάγκη να ενισχυθεί η αξία της μητρότητας και να αναδειχθεί ο ζωτικός ρόλος της οικογένειας τόσο για την ατομική αυτοπραγμάτωση όσο και για το κοινωνικό σύνολο.
Η ημερίδα ανέδειξε, τελικά, την ανάγκη να περάσει η συζήτηση από την καταγραφή του προβλήματος στη διαμόρφωση και εφαρμογή συγκεκριμένων, συντονισμένων και μακροπρόθεσμων λύσεων, με τη συμμετοχή όλων των φορέων της Πολιτείας και της κοινωνίας.
