Συνέντευξη: Φλώρα Κασσαβέτη
Τα τελευταία χρόνια μαθαίνουμε όλο και περισσότερα για έναν ιό που μπορεί να προκαλέσει οξεία λοίμωξη του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος. Ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός ή αλλιώς RSV μπορεί να επηρεάσει όλες τις ηλικίες, σε κάποιες ηλικίες όμως όπως τα βρέφη και οι ηλικιωμένοι η νόσηση μπορεί να είναι πιο σοβαρή και επικίνδυνη. Τα εμβόλια και τα μονοκλωνικά αντισώματα βοηθούν στην πρόληψη της σοβαρής νόσου. Aυτό όμως που έχει ενδιαφέρον να μάθει μια μητέρα που πρόκειται να φέρει στον κόσμο ένα μωρό είναι πώς μπορεί να το προστατέψει από τον RSV από την περίοδο της εγκυμοσύνης μέσω του μητρικού εμβολιασμού.
Ο Παιδίατρος Σπύρος Μαζάνης μας δίνει περισσότερες πληροφορίες για τον ιό RSV και εξηγεί τι είναι κατάλληλο σε επίπεδο πρόληψης για κάθε οικογένεια.
Κύριε Μαζάνη, τι ακριβώς είναι ο ιός RSV και πότε χρειάζεται να μας ανησυχεί;
Το RSV σημαίνει αναπνευστικός συγκυτιακός ιός. Πρόκειται για έναν συχνό ιό που επηρεάζει τους πνεύμονες και τις αναπνευστικές οδούς.
Μεταδίδεται εύκολα;
Ναι, μεταδίδεται εύκολα μέσω του βήχα και του φτερνίσματος, της στενής επαφής αλλά και μολυσμένων επιφανειών.
Είναι εποχικός ιός;
Η περίοδος έξαρσης του ιού είναι οι χειμερινοί μήνες, κυρίως από Νοέμβριο ως Μάρτιο.
Σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να είναι επικίνδυνος ο συγκεκριμένος ιός;
Ο RSV μπορεί να επηρεάσει άτομα κάθε ηλικίας. Οι περισσότεροι άνθρωποι εμφανίζουν ήπια συμπτώματα σαν κρυολόγημα, αλλά ο RSV μπορεί να προκαλέσει πιο σοβαρή νόσηση σε ορισμένες ηλικιακές ομάδες. Αυτές είναι τα νεογνά και τα μικρά βρέφη, οι ηλικιωμένοι >75 ετών, καθώς και τα άτομα με καρδιοπάθεια, πνευμονοπάθεια ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα. Τα περισσότερα παιδιά θα κολλήσουν RSV μέχρι την ηλικία των 2 ετών. Τα βρέφη όμως είναι πιο πιθανό να νοσήσουν σοβαρά.
Γιατί τα βρέφη είναι πιο πιθανό να νοσήσουν πιο σοβαρά; Και τι εννοούμε όταν λέμε να νοσήσουν πιο σοβαρά.
Το 70% των βρεφών θα μολυνθεί στον πρώτο χρόνο της ζωής του και σχεδόν όλα τα παιδιά πριν από την ηλικία των 2 ετών.
Τα βρέφη νοσούν πιο σοβαρά, επειδή οι αεραγωγοί τους είναι μικροί και το ανοσοποιητικό τους δεν έχει χτιστεί ακόμα. Το να νοσήσουν πιο σοβαρά σημαίνει ότι μπορεί ο RSV να τους προκαλέσει βρογχιολίτιδα ή πνευμονία και να χρειαστούν νοσηλεία.
Οι ηλικιωμένοι γιατί μπορεί να νοσήσουν πιο σοβαρά;
Οι ηλικιωμένοι από την άλλη μπορεί να νοσήσουν πιο σοβαρά γιατί το ανοσοποιητικό με το πέρας του χρόνου εξασθενεί, ενώ είναι πιο πιθανό να έχουν κι άλλα προβλήματα υγείας που τους επιβαρύνουν.
Πώς μπορεί να προληφθεί ο RSV;
Η πρόληψη είναι διαθέσιμη μέσω εμβολίων και μονοκλωνικών αντισωμάτων.
Πώς λειτουργούν τα εμβόλια για την πρόληψη του RSV και ποιοι μπορούν να ωφεληθούν από αυτά;
Υπάρχουν εμβόλια έναντι του RSV που βοηθούν το σώμα να αναπτύξει τη δική του προστασία. Εκπαιδεύουν δηλαδή το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει τον RSV και μέσα από αυτόν τον μηχανισμό μπορεί να μειώσουν τον κίνδυνο σοβαρής νόσου. Από τα εμβόλια αυτά μπορεί να ωφεληθούν οι ηλικιωμένοι, ενώ ο εμβολιασμός των εγκύων συνιστάται για να προστατευθούν τα μωρά που θα γεννηθούν στους πρώτους μήνες της ζωής τους.
Θέλετε να μας εξηγήσετε πώς ο μητρικός εμβολιασμός εξασφαλίζει προστασία του μωρού από τη γέννησή του;
Σήμερα γνωρίζουμε ότι κάποια εμβόλια κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να προστατέψουν το μωρό αποτελεσματικά, όχι μόνο τη μητέρα αλλά και τα βρέφη όταν γεννηθούν, από τη γρίπη, τον κοκκύτη, τον Covid-19 και τώρα τον RSV.
Νεότερα δεδομένα από την καθημερινή κλινική πράξη επιβεβαιώνουν ότι ο μητρικός εμβολιασμός με το εμβόλιο RSV είναι ασφαλής και μπορεί να προσφέρει στα νεογνά προστασία από σοβαρή λοίμωξη RSV ήδη από τη στιγμή της γέννησης.
Η προστασία αυτή επιτυγχάνεται μέσω της μεταφοράς αντισωμάτων από τη μητέρα στο έμβρυο κατά την κύηση (αρκεί να μεσολαβήσουν τουλάχιστον 15 μέρες μεταξύ χορήγησης και τοκετού), εξασφαλίζοντας έτσι μια ασπίδα ανοσίας για τους πρώτους κρίσιμους μήνες της ζωής. Σύμφωνα με μια μεγάλης κλίμακας μελέτη το εμβόλιο παρουσιάζει αποτελεσματικότητα σχεδόν 79% έναντι RSV σχετιζόμενων νοσηλειών λόγω λοιμώξεων του κατώτερου αναπνευστικού σε βρέφη έως τριών μηνών και γύρω στο 77% για τους πρώτους έξι μήνες ζωής. Ο μητρικός εμβολιασμός κατά του RSV επομένως αποτελεί ένα σημαντικό βήμα πρόληψης που πρέπει να εξετάζεται στο πλαίσιο της προγεννητικής φροντίδας, ενώ δεν θα πρέπει να παραλείψουμε να τονίσουμε ότι το εμβόλιο ανήκει πλέον και στον ελληνικό εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμού ενηλίκων, άρα καλύπτεται ασφαλιστικά.
Νεότερα δεδομένα από την καθημερινή κλινική πράξη επιβεβαιώνουν ότι ο μητρικός εμβολιασμός με το εμβόλιο RSV είναι ασφαλής και μπορεί να προσφέρει στα νεογνά προστασία από σοβαρή λοίμωξη RSV ήδη από τη στιγμή της γέννησης.
Ο εμβολιασμός για τον RSV πρέπει να επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο ανάλογα με την περίοδο εποχικής έξαρσης του ιού;
H χορήγησή του εμβολίου στους ενήλικους συστήνεται λίγο πριν την περίοδο εποχικής έξαρσης του ιού και είναι εφ’ άπαξ. Οι έγκυες μπορεί να εμβολιαστούν σε κάθε εγκυμοσύνη για την προστασία των μωρών τους.
Μια λοίμωξη του βρέφους με RSV, τι μπορεί να σημαίνει για το μέλλον;
Μια πρώιμη λοίμωξη, πέραν των άμεσων συνεπειών που μπορεί ν’ απειλήσουν ακόμα και τη ζωή του, μπορεί να σχετίζεται με επαναλαμβανόμενα επεισόδια συριγμού – άσθματος στα παιδιά μέχρι την ηλικία των 5 ετών. Για αυτό και θα θέλαμε να μη νοσήσει κανένα βρέφος από τον RSV και για αυτό συστήνουμε τον εμβολιασμό της μητέρας κατά τον τοκετό, ώστε να είναι προστατευμένο το μωρό όταν γεννηθεί.
Μια πρώιμη RSV λοίμωξη, πέραν των άμεσων συνεπειών που μπορεί ν’ απειλήσουν ακόμα και τη ζωή του, μπορεί να σχετίζεται με επαναλαμβανόμενα επεισόδια συριγμού – άσθματος στα παιδιά μέχρι την ηλικία των 5 ετών. Για αυτό και θα θέλαμε να μη νοσήσει κανένα βρέφος από τον RSV και για αυτό συστήνουμε τον εμβολιασμό της μητέρας κατά τον τοκετό, ώστε να είναι προστατευμένο το μωρό όταν γεννηθεί.
Να ανακεφαλαιώσουμε για το πώς και ποιος μπορεί να προστατευτεί ανάλογα με την ηλικία του από τον ιό RSV;
Υπάρχουν σαφείς συστάσεις από το CDC (Centers for Disease Control and Prevention) τόσο για τον εμβολιασμό των εγκύων όσο και των βρεφών και των ηλικιωμένων, αλλά και για τη χορήγηση του μονοκλωνικού αντισώματος.
Ο εμβολιασμός με το εμβόλιο RSV σε ηλικιωμένους πριν την εποχική έξαρση του ιού και η χορήγηση μονοκλωνικού αντισώματος σε βρέφη που θα είναι <8 μηνών στην έξαρση RSV περιόδου αποτελεί αποτελεσματική στρατηγική για πρόληψη σημαντικού αριθμού νοσηλειών.
Τα βρέφη μπορεί επίσης να προστατευτούν το πρώτο διάστημα μετά τη γέννησή τους, αν η μητέρα έλαβε εμβόλιο RSV κατά την εγκυμοσύνη, τουλάχιστον δεκαπέντε μέρες πριν τον τοκετό, και μεταξύ 32ης και 36ης εβδομάδας κύησης.
Τα μονοκλωνικά αντισώματα μπορεί να είναι κι αυτά ιδιαίτερα χρήσιμα για τα βρέφη στους πιο ευάλωτους αρχικούς μήνες της ζωής τους. Και για αυτό υπάρχει ένα συγκεκριμένο διάστημα κατά το οποίο χορηγούνται στη βρεφική ηλικία.
Στην ερώτηση τι να προτιμήσει κανείς; Τον μητρικό εμβολιασμό που εξασφαλίζει προστασία στο μωρό μέσω των αντισωμάτων που θα πάρει από τη μητέρα ή χορήγηση μονοκλωνικών αντισωμάτων απευθείας στο μωρό μετά τη γέννησή του; Ποια είναι τα υπέρ και τα κατά της κάθε μεθόδου;
Στην παρούσα φάση που ακόμα ο κόσμος δεν έχει ενημερωθεί για τις καινούργιες μεθόδους προστασίας από τον RSV, όποιον τρόπο και να επιλέξουμε ανάλογα με φάση της εγκυμοσύνης που είναι η μητέρα και της ηλικίας που βρίσκεται ένα μωρό εξασφαλίζεται μια ασπίδα προστασίας. Η τάση όμως που φαίνεται ότι πλεονεκτεί είναι στο να οδηγηθούμε να κάνουν το εμβόλιο οι έγκυες. Φαίνεται ότι μέσω του μητρικού εμβολιασμού υπάρχει μεγαλύτερη συμμόρφωση γιατί η έγκυος ήδη παρακολουθείται από τον προσωπικό της γιατρό, πράγμα που διασφαλίζει ότι το παιδί θα πάρει έτοιμα τα αντισώματα ήδη από τη στιγμή της γέννησής του.
Στην περίπτωση που επιλέγουμε να το προστατεύσουμε με τα μονοκλωνικά αντισώματα θα πρέπει αμέσως μετά τη γέννησή του να προγραμματιστεί επίσκεψη στον Παιδίατρο για να συνταγογραφήσει τα μονοκλωνικά αντισώματα, προκειμένου να γίνει η χορήγηση το πρώτο διάστημα μετά τη γέννησή του παιδιού. Αυτή η διαδικασία δεν είναι πάντα εφικτή για γονείς που μένουν σε ακριτικές περιοχές ή σε περιοχές που δεν υπάρχει Παιδίατρος. Τέλος, δεν είναι αμελητέο ότι με τον μητρικό εμβολιασμό το παιδί γλιτώνει μια λιγότερο ένεση.
Υπάρχουν κάποια καθημερινά μέτρα για μείωση της μετάδοσης του RSV;
Συχνό πλύσιμο των χεριών, αποφυγή της στενής επαφής με άτομα που είναι άρρωστα, συχνός καθαρισμός επιφανειών, κάλυψη με το χέρι του προσώπου στο βήχα και του φταρνίσματος, παραμονή στο σπίτι όταν κάποιος είναι άρρωστος, βοηθούν στην πρόληψη μετάδοσης κάθε λοίμωξης.
