Οι υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού δοκιμάζουν τους φυσιολογικούς μηχανισμούς θερμορύθμισης του ανθρώπινου οργανισμού. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η αποβολή της περίσσειας θερμότητας επιτυγχάνεται μέσω της αγγειοδιαστολής του δέρματος και της εφίδρωσης. Όταν όμως η περιβαλλοντική θερμοκρασία είναι ιδιαίτερα υψηλή ή συνυπάρχει αυξημένη υγρασία, οι μηχανισμοί αυτοί καθίστανται λιγότερο αποτελεσματικοί, με αποτέλεσμα την προοδευτική αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος και την εμφάνιση θερμικών νοσημάτων.
Σύμφωνα με τους δρ Θεόφιλο Σαχινίδη, Διευθυντή Τμήματος Διεθνών Ασθενών η αφυδάτωση λόγω αυξημένης εφίδρωσης αποτελεί τη συχνότερη συνέπεια της παρατεταμένης έκθεσης στη ζέστη, καθώς η εφίδρωση αποτελεί τον βασικό μηχανισμό αποβολής θερμότητας από τον οργανισμό. Ωστόσο, μέσω του ιδρώτα δεν χάνονται μόνο υγρά, αλλά και πολύτιμοι ηλεκτρολύτες, κυρίως νάτριο και χλώριο, ενώ σε μικρότερο βαθμό αποβάλλονται κάλιο, μαγνήσιο και ασβέστιο.
Η απώλεια αυτή, όταν δεν αναπληρώνεται επαρκώς, μπορεί να οδηγήσει σε εκδηλώσεις όπως μυϊκές κράμπες, αδυναμία, κόπωση, ζάλη, ορθοστατική υπόταση και, σε σοβαρότερες περιπτώσεις, θερμική εξάντληση ή θερμοπληξία, διαταραχές του καρδιακού ρυθμού ή της νευρολογικής λειτουργίας – καταστάσεις που απαιτούν άμεση νοσοκομειακή αντιμετώπιση.
Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι οι ηλικιωμένοι, τα βρέφη και τα μικρά παιδιά, οι έγκυες γυναίκες, καθώς και τα άτομα με καρδιαγγειακά νοσήματα, σακχαρώδη διαβήτη, χρόνια νεφρική νόσο ή χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Επιπλέον, αυξημένο κίνδυνο παρουσιάζουν όσοι εργάζονται ή αθλούνται σε εξωτερικούς χώρους, καθώς και ασθενείς που λαμβάνουν φαρμακευτικές αγωγές όπως διουρητικά, αντιχολινεργικά ή αντιψυχωσικά, οι οποίες μπορεί να επηρεάσουν τη θερμορύθμιση ή την ισορροπία των υγρών.
Πώς τα διουρητικά αυξάνουν τον κίνδυνο αφυδάτωσης
Ενδεικτικά, τα διουρητικά αυξάνουν τον κίνδυνο αφυδάτωσης και διαταραχών των ηλεκτρολυτών, ενώ αντιυπερτασικά φάρμακα, όπως οι αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύματος της αγγειοτενσίνης και οι αναστολείς των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης, μπορεί υπό συνθήκες έντονης αφυδάτωσης να επηρεάσουν τη νεφρική λειτουργία.
Επιπλέον, οι αναστολείς SGLT2, που χρησιμοποιούνται ευρέως στη θεραπεία του σακχαρώδους διαβήτη και της καρδιακής ανεπάρκειας, αυξάνουν τη διούρηση και απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή κατά τη διάρκεια παρατεταμένης έκθεσης στη ζέστη. Φάρμακα με αντιχολινεργική δράση, καθώς και ορισμένα αντιψυχωσικά και αντικαταθλιπτικά, ενδέχεται να μειώσουν την εφίδρωση και να δυσχεράνουν την αποβολή θερμότητας από τον οργανισμό.
Η ανάγκη προσωρινής προσαρμογής της θεραπείας
Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι οι ασθενείς δεν θα πρέπει να διακόπτουν ή να τροποποιούν μόνοι τους τη φαρμακευτική τους αγωγή κατά τη διάρκεια των διακοπών ή ενός επεισοδίου καύσωνα. Είναι αναγκαία η άμεση επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί προσωρινή προσαρμογή της θεραπείας σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες.
Η πρόληψη βασίζεται στη σωστή αναπλήρωση των υγρών, στην αποφυγή έντονης σωματικής δραστηριότητας κατά τις θερμότερες ώρες της ημέρας, στη χρήση ελαφρού και ανοιχτόχρωμου ρουχισμού και στην παραμονή σε δροσερούς και κλιματιζόμενους χώρους.
Η άμεση ιατρική αξιολόγηση είναι απαραίτητη όταν εμφανίζονται συμπτώματα όπως υψηλός πυρετός ή θερμοκρασία σώματος άνω των 40°C, διαταραχές του επιπέδου συνείδησης, έντονη σύγχυση, απώλεια αισθήσεων, επίμονοι έμετοι, σοβαρή αδυναμία, δύσπνοια ή πόνος στο στήθος. Η έγκαιρη αναγνώριση των προειδοποιητικών σημείων μπορεί να αποτρέψει σοβαρές επιπλοκές και να μειώσει σημαντικά τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα που σχετίζονται με τα θερμικά νοσήματα.
