Κύριε Κελλάρη, θέλετε να μας εξηγήσετε με απλά λόγια τι σημαίνει υπογεννητικότητα και γιατί αφορά και τη χώρα μας;
Με απλά λόγια, υπογεννητικότητα σημαίνει ότι γεννιούνται λιγότερα παιδιά από όσα χρειάζονται για τη φυσική ανανέωση του πληθυσμού. Ως αποτέλεσμα, ο πληθυσμός μειώνεται και γερνάει.
Συγκεκριμένα, κατά τη δεκαετία 2011-2021 οι απογραφές κατέγραψαν μείωση του πληθυσμού κατά 3,1%.
Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια καταγράφεται αρνητικό ισοζύγιο γεννήσεων και θανάτων, με τους θανάτους να υπερβαίνουν σημαντικά τις γεννήσεις . Για τα έτη 2024 και 2025 είχαμε 185 θανάτους ανά 100 γεννήσεις!
Αξίζει να επισημάνουμε ότι σήμερα, κατά μέσο όρο, κάθε γυναίκα στην Ελλάδα αποκτά 1,3 παιδιά, όταν για τη διατήρηση του πληθυσμού χωρίς μείωση απαιτούνται περίπου 2,1 παιδιά ανά γυναίκα.
Πώς προέκυψε αυτό το πρόβλημα;
Πρόκειται για ένα φαινόμενο με βαθιές ρίζες, το οποίο δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Οι πρώτες ενδείξεις καταγράφηκαν ήδη από τη δεκαετία του 1950, ενώ η τάση ενισχύθηκε περαιτέρω από τη δεκαετία του 1980 και μετά. Το 2011 καταγράφηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα αρνητικό φυσικό ισοζύγιο, δηλαδή οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις.
Σήμερα βρισκόμαστε σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη φάση, γεγονός που έχει οδηγήσει την Πολιτεία και τους αρμόδιους φορείς στην αναζήτηση μέτρων για τον περιορισμό του φαινομένου. Το δημογραφικό αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις που θα αντιμετωπίσει η χώρα τις επόμενες δεκαετίες.
Θα πρέπει, ωστόσο, να τονιστεί ότι η υπογεννητικότητα δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό πρόβλημα. Σχεδόν όλες οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης αντιμετωπίζουν δημογραφικές προκλήσεις, με ιδιαίτερα χαμηλούς δείκτες γονιμότητας, με πρωταθλήτρια τη Μάλτα, όπου σύμφωνα με τα τελευταία επίσημα στοιχεία βρίσκεται σε 1,01 παιδιά ανά γυναίκα.
Υπάρχει κάποια χώρα στην Ευρώπη που βρίσκεται σε καλύτερη θέση;
Η Γαλλία παρουσιάζει συγκριτικά καλύτερες επιδόσεις, καθώς οι πολιτικές στήριξης της οικογένειας που εφαρμόστηκαν τις δεκαετίες του 1980 και του 1990 φαίνεται ότι αποδίδουν καρπούς. Το παράδειγμα αυτό αποδεικνύει ότι η λήψη στοχευμένων μέτρων μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση των δημογραφικών δεικτών.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το δημογραφικό ζήτημα έχει ήδη αναγνωριστεί ως στρατηγική πρόκληση και αποτελεί αντικείμενο συστηματικού σχεδιασμού και πολιτικών παρεμβάσεων.
Στην Ελλάδα έχουν γίνει κάποια βήματα για την αντιμετώπιση του δημογραφικού;
Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σημαντικά βήματα. Στο πλαίσιο του εθνικού σχεδιασμού εφαρμόζονται δράσεις όπως ο δωρεάν έλεγχος γονιμότητας για γυναίκες συγκεκριμένων ηλικιακών ομάδων, η ενίσχυση των δομών παιδικής φροντίδας, οι γονικές άδειες, φορολογικές ελαφρύνσεις για οικογένειες με παιδιά και προγράμματα ενημέρωσης για θέματα γονιμότητας.
Παράλληλα, υλοποιούνται πρωτοβουλίες που στηρίζουν ανθρώπους οι οποίοι ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές και επιθυμούν να αποκτήσουν οικογένεια.
Ποιοι είναι οι κύριοι λόγοι της υπογεννητικότητας;
Το πρόβλημα είναι πολυπαραγοντικό.
Οι οικονομικές συνθήκες, το αυξημένο κόστος ζωής, οι απαιτήσεις της σύγχρονης καθημερινότητας και η έλλειψη επαρκών υποστηρικτικών δομών αποτελούν σημαντικούς ανασταλτικούς παράγοντες για τη δημιουργία οικογένειας.
Παράλληλα, η αύξηση του προσδόκιμου ζωής οδηγεί σε έναν πληθυσμό με μεγαλύτερο ποσοστό ηλικιωμένων, ενώ οι γεννήσεις παραμένουν περιορισμένες.
Είναι όμως και πρόβλημα ενημέρωσης. Διαπιστώνουμε ότι πολλοί άνθρωποι, ανεξαρτήτως μορφωτικού ή κοινωνικοοικονομικού επιπέδου, δε γνωρίζουν επαρκώς τα όρια και τις δυνατότητες της ανθρώπινης γονιμότητας.
Πιστεύω, ωστόσο, ότι σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η κουλτούρα και οι κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών.
Τι εννοείτε όταν λέτε ότι σημαντικό μέρος του προβλήματος σχετίζεται με την κουλτούρα;
Η αντίληψη γύρω από την απόκτηση παιδιών έχει αλλάξει σημαντικά. Οι παραδοσιακές κοινωνικές προσδοκίες έχουν δώσει τη θέση τους σε πιο εξατομικευμένες επιλογές ζωής.
Η προτεραιότητα στις σπουδές και την επαγγελματική εξέλιξη, η ανάγκη οικονομικής σταθερότητας και συναισθηματικής ωριμότητας καθώς και η επιλογή διαφορετικών μορφών οικογενειακής ζωής ή ακόμη και της συνειδητής μη τεκνοποίησης, επηρεάζουν τον χρόνο και την απόφαση απόκτησης παιδιών.
Στο πλαίσιο της συμμετοχής μου στην ομάδα διαβούλευσης για το Δημογραφικό, διαπιστώνουμε ότι η τεκνοποίηση απασχολεί ολοένα και λιγότερο τους νέους σε σύγκριση με παλαιότερες γενιές.
Πιστεύετε ότι η τεκνοποίηση απλώς δεν απασχολεί τους νέους ή μήπως είναι κάτι που δεν μπορούν να διαχειριστούν;
Οι οικονομικές δυσκολίες, η αβεβαιότητα στην αγορά εργασίας, το στεγαστικό πρόβλημα, αλλά και οι διεθνείς κρίσεις, όπως οι πόλεμοι και οι πανδημίες, έχουν ενισχύσει το αίσθημα ανασφάλειας των νέων ανθρώπων και συχνά τους οδηγούν στην αναβολή της τεκνοποίησης. Γι’ αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό να διαθέτουν αξιόπιστη ενημέρωση σχετικά με τη γονιμότητα και την αναπαραγωγική τους υγεία.
Αξίζει να σημειωθεί ότι πρόσφατη έρευνα σε άτομα ηλικίας 20 έως 37 ετών έδειξε ότι περίπου το 60% γνωρίζει ελάχιστα ή καθόλου σχετικά με τις τεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, ενώ περίπου το 65% δεν γνωρίζει επαρκώς τον ρόλο των ωοθηκικών αποθεμάτων και τις δυνατότητες της κρυοσυντήρησης ωαρίων.
Υπάρχουν ωστόσο και ζευγάρια που προσπαθούν να γίνουν γονείς και δεν τα καταφέρνουν λόγω υπογονιμότητας…
Το πρόβλημα της υπογονιμότητας αποτελεί ένα επιπλέον παράγοντα που συνδέεται άμεσα με την υπογεννητικότητα.
Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να αναφέρουμε ότι η σημαντικότερη αιτία υπογονιμότητας είναι η ηλικία. Οι Ελληνίδες αποκτούν το πρώτο τους παιδί σε ολοένα μεγαλύτερη ηλικία, γεγονός που συμπίπτει με τη φυσιολογική μείωση της αναπαραγωγικής ικανότητας και αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης δυσκολιών σύλληψης.
Παράλληλα, ολοένα και περισσότερες γυναίκες επιλέγουν την κρυοσυντήρηση ωαρίων, μια δυνατότητα που τους επιτρέπει να διατηρήσουν τη γονιμότητά τους και να προγραμματίσουν τη μητρότητα στον χρόνο που οι ίδιες θεωρούν καταλληλότερο.
Πόσο αργούν οι Ελληνίδες να γίνουν μητέρες;
Οι Ελληνίδες αποκτούν το πρώτο τους παιδί σε μεγαλύτερη ηλικία σε σχέση με προηγούμενες γενιές, ακολουθώντας μια τάση που παρατηρείται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Όσο αυξάνεται η ηλικία της γυναίκας, τόσο αυξάνεται και η πιθανότητα να χρειαστεί να υποβληθεί σε μεθόδους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Σήμερα, περίπου ένα στα 25 παιδιά στην Ελλάδα γεννιέται έπειτα από θεραπεία εξωσωματικής γονιμοποίησης, ενώ πραγματοποιούνται περίπου 30.000 κύκλοι θεραπείας ετησίως.
Από την ομάδα διαβούλευσης για το Δημογραφικό, διαπιστώθηκε ότι η τεκνοποίηση απασχολεί ολοένα και λιγότερο τους νέους σε σύγκριση με παλαιότερες γενιές
Γιατί η Ελλάδα αποτελεί κέντρο ιατρικού τουρισμού στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή;
Η Ελλάδα διαθέτει υψηλό επίπεδο τεχνογνωσίας, σύγχρονα διαπιστευμένα εργαστήρια και εξειδικευμένους επαγγελματίες υγείας, όπως ιατρούς, εμβρυολόγους και γενετιστές.
Επιπλέον, οι χρόνοι αναμονής είναι συνήθως μικρότεροι σε σχέση με άλλες χώρες, γεγονός που καθιστά τη χώρα ελκυστικό προορισμό για ζευγάρια από το εξωτερικό.
Σήμερα, η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή στην Ελλάδα βρίσκεται σε ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο και προσελκύει ανθρώπους από πολλές χώρες του κόσμου.
Είστε συνιδρυτής μαζί με τον κύριο Χηνιάδη του μη κερδοσκοπικού Σωματείου Βe Live. Θέλετε να μας πείτε περισσότερα για τη δράση του;
Η Be-Live είναι ένα μη κερδοσκοπικό σωματείο που δραστηριοποιείται στην αντιμετώπιση της υπογεννητικότητας και της υπογονιμότητας, με στόχο τόσο την ενημέρωση του κοινού όσο και τη στήριξη οικονομικά ευάλωτων ζευγαριών.
Σε μια κοινωνία που αντιμετωπίζει δημογραφική γήρανση, οικονομικές προκλήσεις και αυξημένα ποσοστά υπογονιμότητας, επιδιώκουμε να ενημερώνουμε το κοινό για τις δυνατότητες που προσφέρει η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και να συμβάλλουμε έμπρακτα στην πρόσβαση σε αυτές.
Μέχρι σήμερα, στα επτά και πλέον χρόνια λειτουργίας του, το Σωματείο Be-Live έχει συμβάλει στη γέννηση περισσότερων από 130 παιδιών.
Μπορείτε να μου πείτε πώς ακριβώς η Be–Live μπορεί να βοηθηθεί ένα υπογόνιμο ζευγάρι που αδυνατεί να στηρίξει το οικονομικό βάρος μίας εξωσωματικής γονιμοποίησης;
Ένα ζευγάρι που αντιμετωπίζει πρόβλημα υπογονιμότητας και δεν έχει τη δυνατότητα να καλύψει το οικονομικό κόστος της θεραπείας μπορεί να υποβάλει αίτηση συμμετοχής στα προγράμματα του Σωματείου, εφόσον πληροί τα προβλεπόμενα κριτήρια.
Η πρωτοβουλία αυτή υλοποιείται χάρη στη σημαντική συμβολή χορηγών και υποστηρικτών που πιστεύουν στο έργο μας και συμβάλλουν στην πραγματοποίησή του.
