Ένας περίπου στους 100 ανθρώπους πάνω στον πλανήτη θα παρουσιάσει επιληψία, η οποία είναι μια διαταραχή της λειτουργίας του εγκεφάλου που σχετίζεται με την διαχείριση των ηλεκτρικών γεγονότων του εγκεφάλου. Παρόλο που η επιστήμη γνωρίζει περισσότερα από ποτέ για την επιληψία, αυτό που αξίζει να τονιστεί είναι ότι οι σύγχρονες φαρμακευτικές εξελίξεις μπορούν πλέον να διασφαλίσουν ότι ένα μεγάλο ποσοστό ασθενών θα παραμένει χωρίς καμία επιληπτική κρίση.
Ο Δρ. Αναστάσιος Μπονάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Νευρολογίας στο ΕΚΠΑ και υπεύθυνος της Μονάδας Κλινικής Νευροφυσιολογίας στο Νοσοκομείο ¨Αττικόν¨, διαπιστευμένος από την Ευρωπαϊκή Εταιρεία Έρευνας στον Ύπνο ως ¨Υπνολόγος¨, με ερευνητική και κλινική δραστηριότητα που εστιάζει κυρίως στις διαταραχές του ύπνου και στην επιληψία, είναι ο ειδικός που επιλέξαμε για να μας πει περισσότερα σχετικά με τις υπάρχουσες θεραπείες για την επιληψία που έχουν αλλάξει τον τρόπο διαχείρισή της.
Ποια είναι η πιο συχνή ηλικία κατά την οποία εμφανίζονται οι επιληψίες;
Η πιο συχνή ηλικία κατά την οποία ξεκινούν οι επιληπτικές κρίσεις είναι πάνω από την ηλικία των 60 ετών, γεγονός που σχετίζεται με την μακροχρόνια έκθεση του εγκεφάλου σε σε βλαπτικούς παράγοντες. Η επόμενη ηλικιακή ομάδα είναι τα βρέφη, τα νήπια και τα παιδιά. Η τρίτη ηλικιακή ομάδα στην οποία μπορεί να εκδηλωθεί επιληψία είναι οι έφηβοι.
Υπάρχει ένα γενικευμένο άγχος σχετικά με την υπερβολική χρήση των οθονών από παιδιά και εφήβους. Υπάρχει κίνδυνος να πυροδοτήσουν μια επιληπτική κρίση;
Αυτό ισχύει εν μέρει. Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι έχουν γεννηθεί με μια ευαισθησία, υπό συνθήκες ο εγκέφαλός τους μπορεί να παράξει περισσότερο ηλεκτρισμό όταν εκτεθεί σε συγκεκριμένα ερεθίσματα, κι αυτό μπορεί να τους οδηγήσει σε επιληπτική κρίση. Στην περίπτωση που αυτό συμβαίνει με επαναληπτικά φωτεινά ερεθίσματα ή και έντονες εναλλαγές χρωμάτων αναφερόμαστε σε φωτοευαισθησία, δηλαδή η επιληπτική δραστηριότητα του εγκεφάλου ενεργοποιείται κάτω από την παρουσία φωτεινών πηγών. Έτσι πράγματι υπάρχει -ένα μικρό όμως θα έλεγα- ποσοστό παιδιών και εφήβων που κάτω από την επίδραση αλλεπάλληλων φωτεινών ερεθισμάτων μπορεί να φτάσουν στο να εκδηλώσουν επιληπτική κρίση.
Αυτό μπορεί να πυροδοτήσει και ένα πρώτο επεισόδιο ή συμβαίνει μόνο σε παιδιά που έχουν ήδη διαγνωστεί με επιληψία;
Συνήθως μπορεί να γίνει ένα πρώτο επιληπτικό επεισόδιο κατά τη διάρκεια χρήσης οθόνης π.χ. όταν το παιδί βλέπει τηλεόραση ή παίζει ένα video game με έντονα φωτεινά ερεθίσματα. Αυτές όμως οι περιπτώσεις αφορούν μικρό αριθμό παιδιών και εφήβων και σίγουρα δεν σημαίνει ότι αν ένα παιδί καθίσει μπροστά στην τηλεόραση θα πάθει επιληψία. Πρέπει να έχει την συγκεκριμένη ευαισθησία.
Υπάρχουν σήμερα προηγμένα διαγνωστικά μέσα για πιο πρώιμες και έγκυρες διαγνώσεις της επιληψία; Ή δεν έχει αλλάξει κάτι;
Στην επιληψία εδώ και πολλά χρόνια το βασικό εργαλείο που μας βοηθάει να εντοπίσουμε αν έχει κάποιος ευαισθησία ώστε να παράγει υπέρμετρα ηλεκτρικά εγκεφαλικά γεγονότα που μπορούν να οδηγήσουν σε μια κρίση επιληψίας είναι το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα. Είναι ένα εργαλείο που υπάρχει πάρα πολλά χρόνια στα χέρια μας. Φυσικά εξελίσσεται ως τεχνική και μπορεί πια να καταγράφει και δραστηριότητες βαθιά μέσα στο εγκεφαλικό παρέγχυμα. Παρόλα αυτά επειδή σε κάποιες περιπτώσεις το εγκεφαλογράφημα μπορεί και να μην είναι αποδοτικό, υπάρχουν κι άλλα εργαλεία όπως οι απεικονιστικές μέθοδοι αλλά και αιματολογικές εξετάσεις που μας βοηθούν να κατανοήσουμε αν αυτό που μοιάζει με επιληπτική κρίση γίνεται στο πλαίσιο μιας βλάβης του εγκεφάλου. Επίσης τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα με την πρόοδο της ανοσολογίας, γνωρίζουμε πλέον ότι υπάρχουν κάποια αντισώματα που μπορεί να σχετίζονται με την εμφάνιση επιληπτικών κρίσεων.
Ο συνδυασμός των εξετάσεων μας επιτρέπει βγάλουμε ορθά συμπεράσματα για την αιτία της επιληψίας.
Άρα έχετε καλύτερη γνώση σχετικά με την νόσο ή πάθηση – ποιος από τους δυο είναι ο σωστός όρος;
Πάθηση θα έλεγα ή ακόμα πιο σωστά ιδιαιτερότητα ευαισθησίας του εγκεφάλου.
Στο κομμάτι της θεραπείας υπάρχει κάτι καινούργιο;
Όταν ξεκινάμε την προσέγγιση ενός ανθρώπου που λαμβάνει τη διάγνωση της επιληψίας, το πρώτο που πρέπει να κάνουμε είναι να τον αποτρέψουμε να κάνει κρίσεις. Συγκεκριμένα δεν μας αρκεί να κάνει μια ή δυο κρίσεις το 3μηνο ή 6μηνο. Δεν θέλουμε να εκδηλώνει καμία κρίση. Για να το πετύχουμε αυτό η πρώτη μας παρέμβαση είναι να επέμβουμε φαρμακευτικά. Εκτός από σπάνιες περιπτώσεις, όπου υπάρχει κάποιο δευτεροπαθές αίτιο π.χ. ένας όγκος στον εγκέφαλο, οπότε εξαιρώντας αυτόν τον όγκο χειρουργικά σταματούν και οι επιληπτικές κρίσεις.
Για να μην υπάρχουν κρίσεις επιληψίας, προσπαθούμε να καταστείλουμε την υπερβολική διεγερσιμότητα του εγκεφάλου, και ο τρόπος είναι να επεμβαίνουμε στον εγκέφαλο και να καταστέλλουμε με διάφορα φάρμακα την υπέρμετρη αυτή κίνηση της ηλεκτρικής δραστηριότητας. Αυτό ωστόσο που είναι σημαντικό να τονίσουμε σχετικά με τα φάρμακα για την επιληψία είναι ότι έχουν αλλάξει σημαντικά. Έχουμε πλέον στα χέρια μας μια τρίτη και τέταρτη γενιά αντιεπιληπτικών φαρμάκων που μας δίνει τη δυνατότητα να προσεγγίσουμε θεραπευτικά τους ασθενείς με ασφάλεια μια και τα καινούργια φάρμακα έχουν πολύ λιγότερες παρενέργειες και επιπτώσεις στον οργανισμό. Επίσης μια κατηγορία ασθενών που μέχρι πρότινος δεν μπορούσαμε να βοηθήσουμε φαρμακευτικά, τώρα όλα δείχνουν ότι μπορεί να έχει μια νέα ελπίδα στην καλύτερη αντιμετώπιση των κρίσεών τους.
Ποια είναι αυτή η κατηγορία των ασθενών με επιληψία που μπορεί να βοηθήσετε με τα νέα αυτά φάρμακα;
Πρόκειται για ασθενείς ασθενών που λέγονται φαρμακοανθεκτικοί. Στο 70% των ασθενών με επιληψία με τη χρήση ενός, δύο ή και τριών φαρμάκων θα το καταφέρουμε να σταματήσουμε τις κρίσεις. Υπάρχει όμως ένα 30% των ασθενών που ό,τι φάρμακο και αν χρησιμοποιήσουμε κι οποιοδήποτε συνδυασμό αυτοί οι άνθρωποι θα εκδηλώσουν τελικά κρίση. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν φάρμακα που έχουν κυκλοφορήσει και έχουν πραγματικά προσδώσει ελπίδα ακόμα και σε αυτή την κατηγορία ασθενών, καθώς ένα ποσοστό αυτών θα παραμείνει χωρίς κρίσεις κι αυτό το βλέπουμε πλέον στην κλινική πράξη.
Αλήθεια; Μπορούν ακόμα κι αυτές οι δύσκολες περιπτώσεις να ρυθμιστούν θεραπευτικά;
Ναι αλήθεια και είναι πολύ ωραίο να το βιώνουμε γιατί για πολλά χρόνια οι ιατροί είχαμε κολλήσει και δεν είχαμε κανένα όπλο για αυτούς τους ασθενείς. Τα τελευταία 4-5 χρόνια αυτό έχει αλλάξει. Υπάρχουν φυσικά και δύσκολες επιληψίες που εκφράζονται από τη παιδική ηλικία οι λεγόμενες επιληπτικές εγκεφαλοπάθειες για την διαχείριση των οποίων κι εκεί έχουν γίνει μεγάλα βήματα με φαρμακευτικές παρεμβάσεις.
Ποια είναι η βασική διαφορά με τα παλαιότερα φάρμακα;
Τα νέα φάρμακα έχουν πολύ καλό προφίλ στο επίπεδο των παρενεργειών και με αυτά μπορούμε να βοηθήσουμε ασθενείς οποιαδήποτε ηλικίας.
Καταρχήν ήρθε μια καινούργια γενιά φαρμάκων που δουλεύει με τους παλιούς μηχανισμούς αλλά με πολύ λιγότερες παρενέργειες.
Κι εκεί που είχαμε καινούργια φάρμακα με λιγότερες παρενέργειες που μπορούσαμε να τα συνδυάσουμε πιο εύκολα ξαφνικά βρεθήκαμε σε κάτι ακόμα πιο καινούργιο: καινούργιοι μηχανισμοί, καινούργιες δράσεις και πολύ καλύτερα αποτελέσματα.
Πρόκειται για νέας γενιάς φάρμακα που δρουν με συνδυαστικούς μηχανισμούς. Αν και δεν είναι τόσο ξεκάθαρο γιατί όταν συνδυάζονται δυο μηχανισμοί δράσης σε ένα φάρμακο αυτό λειτουργεί καλύτερα, είναι βέβαιο ότι η κενομαμπάτη είναι ένα φάρμακο που προστέθηκε σ’ αυτά που ήρθαν ν’ αλλάξουν την αντιμετώπιση της επιληψίας. Μπορώ να πω ότι όταν διαβάσαμε τι μπορεί να κάνει το συγκεκριμένο φάρμακο δεν είμασταν βέβαιοι για την αποτελεσματικότητά του. Θεωρήσαμε ότι μάλλον διαβάζουμε κάτι υπερβολικό.
Στην κλινική πράξη αυτό ανατράπηκε και είδαμε ότι οι μελέτες που συστήσαν αυτό το φάρμακο στην ιατρικό κοινότητα έλεγαν τη αλήθεια. Το καλό με την κενομαμπάτη είναι ότι ενώ ήρθε ως ένα φάρμακο για την αντιμετώπιση της φαρμακοανθεκτικής επιληψίας κάτι το οποίο δούλεψε τουλάχιστον σε ένα 30% των ασθενών αυτής της κατηγορίας τελικά διαπιστώνουμε ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί γενικότερα στη διαχείριση της επιληψίας σαν ένα αποτελεσματικό φάρμακο με λίγες παρενέργειες. Με τη χορήγηση της κενομαμπάτης έχουμε δει ανθρώπους που έπαιρναν συνδυασμό πολλών φαρμάκων να μπορούν πλέον να λαμβάνουν δύο ή και ένα πρόσθετο. Αυτό είναι μια μεγάλη νίκη για ασθενείς που είναι εξαρτημένοι όλοι μέρα από λήψη πολλών φαρμάκων.
Κύριε Μπονάκη θα σας κάνω μια απλή ερώτηση. Αρκεί για κάποιους ασθενείς ένα μόνο φάρμακο;
Ναι αρκεί. Και για να προλάβω την πιθανή επόμενη ερώτησή σας το ποσοστό των ασθενών οι οποίοι μπορούν να ρυθμιστούν με ένα φάρμακο είναι γύρω στο 15 με 20%.
Εδώ θα ήθελα να τονίσω ότι υπάρχουν διαφορετικές νοοτροπίες που ποικίλουν ανάλογα με τον γιατρό. Υπάρχουν γιατροί που προτιμούν να χρησιμοποιήσουν δυο φάρμακα σε χαμηλές δόσεις αντί για ένα σε υψηλές δόσεις.
Εσείς τι προτιμάτε;
Εγώ θα προτιμούσα ο άνθρωπος να έχει όσο το δυνατόν λιγότερα φάρμακα στη καθημερινότητα του.
Θα ήθελα να μου μιλήσετε για την ψυχολογία των ασθενών με επιληψία.
Ο καθένας είναι διαφορετικός, θα έλεγα όμως σίγουρα είναι πιο δύσκολη η συμμόρφωση σε ένα έφηβο. Δεν είναι εύκολο να πεις σε ένα έφηβο πολλά μη…μη ξενυχτάς τουλάχιστον συστηματικά, μη ξεχνάς τα φάρμακά σου, μη κολυμπάς μόνος σου κλπ.
Γιατί να πείτε σε ένα έφηβο να μην ξενυχτά συστηματικά;
Γιατί δεν θέλουμε την στέρηση ύπνου στα άτομα που έχουν ιστορικό επιληψίας. Πλέον γνωρίζουμε καλά ότι κάποια επιληπτικά σύνδρομα τα ευοδώνει δραματικά η στέρηση ύπνου.
Το ίδιο και η κατανάλωση αλκοόλ;
Η μεγάλη ποσότητα ναι. Και η μικρή ποσότητα όμως μπορεί να έχει αρνητικές αλληλεπιδράσεις με τα φάρμακα, οπότε κι εκεί έχουμε περιορισμούς. Αυτές είναι οδηγίες που είναι πιο δύσκολο να τις αποδεχτεί ένας έφηβος από έναν τριάντα ή εξήντα χρονών άνθρωπο.
Υπάρχουν παραμελημένα περιστατικά επιληψίας;
Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που το κοινωνικοοικονομικό τους πλαίσιο δεν τους επιτρέπει να ασχοληθούν με το πρόβλημα υγείας που αντιμετωπίζουν ή άτομα που έχουν κουραστεί από την ανεπιτυχή φαρμακευτική διαχείριση της επιληψίας και απομακρύνονται.
Αυτά τα περιστατικά μπορούν να μπουν ξανά σε θεραπευτικό μονοπάτι;
Σίγουρα μπορούμε να τα βοηθήσουμε.
Υπάρχουν περιστατικά ασθενών με επιληψία στους οποίους έχετε κόψει εντελώς τα φάρμακα;
Δεν είναι πολλοί αυτοί οι ασθενείς, αλλά υπάρχουν περιστατικά που μπορεί να διακόψουν την αντιεπιληπτική αγωγή χωρίς να υποτροπιάσουν. Ωστόσο αυτό είναι κάτι που αποφασίζει ο γιατρός μετά από πολύ προσεκτική παρακολούθηση και παρατήρηση. Δεν πρέπει να το αποφασίζει ο ασθενής για τα φάρμακά του. Έχουμε δει άτομα με σοβαρή επιληψία να παίρνουν το φάρμακο και να είναι για δυο χρόνια χωρίς κρίση, να διακόπτουν το φάρμακο και να επανέρχεται σοβαρή υποτροπή, δηλαδή να ξαναρχίζουν οι κρίσεις και να μην μπορούμε να τις σταματήσουμε ούτε με ένα ούτε με δυο ούτε με τρία φάρμακα. Θέλει πολύ προσοχή να κατανοήσει ο ασθενής την αξία των φαρμάκων και τη στενή παρακολούθηση και συνεργασία που χρειάζεται να έχει με τον γιατρό του.
Όμως δεν είναι αδιαμφισβήτητο δεδομένο το εφ’ όρου ζωής σε ότι αφορά τα φάρμακα για την επιληψία;
Όχι δεν είναι. Σε κάθε περίπτωση όμως είναι εξατομικευμένη η θεραπευτική προσέγγιση. Ακόμα κι όταν έχουμε ασθενείς με το ίδιο επιληπτικό σύνδρομο μπορεί αυτό να συμπεριφέρεται διαφορετικά και στη βαρύτητα και στο πώς θεραπεύεται.
Κρατήστε επίσης την πληροφορία ότι σε κάποιους ανθρώπους δεν θα εξαφανιστούν οι κρίσεις επιληψίας και θα πρέπει να μάθουν πώς να τις διαχειρίζονται κι αυτό δεν είναι κάτι εύκολο να το αποδεχτεί κάποιος, καθώς υπάρχουν περιοριστικές οδηγίες που απαιτούν καλή συμμόρφωση. Δεν είναι εύκολο να πεις σε κάποιον δεν θα πρέπει να οδηγείς, δεν θα πρέπει να κολυμπάς μόνος σου, δεν θα πρέπει να ξενυχτάς… Ο γιατρός μαζί με τον ασθενή συμπορεύονται, παρατηρούν και ο γιατρός κρίνει ανάλογα με την εξατομικευμένη περίπτωση του καθενός.
Άρα χρειάζεται ο άνθρωπος με επιληψία να εμπιστεύεται τον γιατρό του…
Σε κάθε θεραπευτική σχέση- όπως σε κάθε σχέση θα έλεγα- η εμπιστοσύνη είναι το α και το ω.
Πηγή: HEALTH TODAY MAGAZINE
