Ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) είναι ο πιο συχνά σεξουαλικά μεταδιδόμενος λοιμώδης παράγοντας. Τουλάχιστον το 80% γυναικών και ανδρών θα έχει μολυνθεί με τον ιό HPV μέχρι την ηλικία των 50 ετών, ενώ πολλοί μπορεί να τον έχουν στον οργανισμό τους, να μην το ξέρουν και να τον μεταδίδουν. Και παρόλο που τα τελευταία χρόνια οι πληροφορίες που μαθαίνουμε για αυτόν το ιό είναι όλο και περισσότερες οδηγώντας σε στρατηγικές πρόληψης, υπάρχουν αρκετά κενά ενημέρωσης που χρειάζεται να καλυφθούν προκειμένου να εξασφαλίσουμε την καλύτερη δυνατή προστασία.
Η Ιωάννα Μπαρμπουνάκη, Παιδίατρος είναι η ειδικός που επιλέξαμε για ν’ απαντήσει σε όλες τις πιθανές ερωτήσεις που προκύπτουν γύρω από τον ιό HPV και την πρόληψή του.
Κυρία Μπαρμπουνάκη ας ξεκινήσουμε με μια απλή ερώτηση: αφού ο ιός προσβάλει το 80% των σεξουαλικά ενεργών ατόμων γιατί δεν υπάρχει πανδημία από τα HPV σχετιζόμενα νοσήματα;
Πανδημία, με την έννοια ότι σχεδόν όλοι οι άνθρωποι θα αναπτύξουν HPV σχετιζόμενα νοσήματα, δεν υπάρχει, όμως επιδημία υπάρχει, γιατί, όπως θα δούμε από κάποια νούμερα πιο κάτω, ο ιός HPV προκαλεί μεγάλο αριθμό συχνών νοσημάτων. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο ιός HPV αποτελεί μια μεγάλη ομάδα ιών, που περιλαμβάνει περισσότερους από 200 διαφορετικούς τύπους. Αυτοί οι ιοί προσβάλλουν κυρίως το δέρμα και τους βλεννογόνους του ανθρώπινου σώματος (στόμα, πρωκτογεννητική περιοχή) προκαλώντας ποικίλες αλλοιώσεις.
Μπορείτε να μας εξηγήσετε πώς μια λοίμωξη HPV μπορεί να προκαλέσει καρκίνο;
Η λοίμωξη από HPV στις περισσότερες περιπτώσεις (τουλάχιστον στο 90%) είναι προσωρινή: το ανοσοποιητικό σύστημα καθαρίζει τον ιό μέσα σε 1–2 χρόνια χωρίς συμπτώματα ή θεραπεία, όμως μην ξεχνάμε ότι κάθε άτομο μπορεί να έχει επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις από ίδιους ή, πιο συχνά, διαφορετικούς τύπους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, ο HPV επιμένει —ιδιαίτερα ορισμένοι τύποι υψηλού κινδύνου— και η επίμονη λοίμωξη από τον ίδιο τύπο ιού υψηλού κινδύνου μπορεί με την πάροδο του χρόνου να προκαλέσει προκαρκινικές αλλοιώσεις στα κύτταρα, οι οποίες μπορεί τελικά να εξελιχθούν σε καρκίνο αν δεν εντοπιστούν και δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα. Οι τύποι χαμηλού κινδύνου είναι πιο πιθανό να προκαλέσουν κονδυλώματα των γεννητικών οργάνων, τα οποία μπορεί να εμφανιστούν μήνες μετά τη μόλυνση και να επανεμφανιστούν ακόμη και μετά τη θεραπεία. Η πορεία της λοίμωξης εξαρτάται από τον τύπο του HPV, την κατάσταση του ανοσοποιητικού και άλλους παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα, επομένως ο εμβολιασμός και ο προσυμπτωματικός έλεγχος είναι καθοριστικοί για την πρόληψη μακροχρόνιων επιπλοκών.
Πόσο πιθανή είναι η εμφάνιση γεννητικών κονδυλωμάτων όταν κάποιος έχει κολλήσει HPV;
Υπολογίζεται ότι σχεδόν 1 στα 10 σεξουαλικώς ενεργά άτομα θα αναπτύξει γεννητικά κονδυλώματα κάποια στιγμή στη ζωή του. Τα γεννητικά κονδυλώματα είναι πολύ μολυσματικές βλάβες στην πρωκτογεννητική περιοχή, που μπορεί να έχουν διαφορετική εμφάνιση από άτομο σε άτομο, αλλά συχνά παρουσιάζονται ως μικρά εξογκώματα στο χρώμα του δέρματος, ροζ ή ανοιχτό καφέ, στην περιοχή των γεννητικών οργάνων ή του πρωκτού. Μπορεί να είναι επίπεδα ή υπερυψωμένα, να εμφανίζονται μεμονωμένα ή σε ομάδες, και μερικές φορές έχουν σχήμα που θυμίζει κουνουπίδι ή τραχιά επιφάνεια. Μπορεί να εμφανιστούν στο αιδοίο, στον κόλπο, στον τράχηλο της μήτρας, στο πέος, στο όσχεο, στη βουβωνική χώρα ή γύρω από τον πρωκτό, και σε ορισμένες περιπτώσεις είναι τόσο μικρά που δύσκολα φαίνονται.
Μπορεί να είναι επώδυνα, να προκαλούν κνησμό, συχνά απαιτούν επαναλαμβανόμενη θεραπεία καθώς υποτροπιάζουν σε μεγάλο ποσοστό και αναμολύνουν τα ζευγάρια, βλάπτοντας σημαντικά τη σεξουαλική τους ζωή ενώ προκαλούν σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση. Οι τύποι του HPV που προκαλούν κονδυλώματα πάντως δεν είναι ογκογόνοι. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι κάποιος δεν μπορεί να κολλήσει κατά τη διάρκεια της ζωή του κι άλλους τύπους του ιού αν δεν φροντίσει για την προστασία του. Να μην ξεχνάμε ότι ο ιός HPV δε μεταδίδεται μόνο με ολοκληρωμένες σεξουαλικές επαφές αλλά και απλή επαφή γεννητικών οργάνων ή γεννητικών οργάνων με στόμα και πρωκτό
Θέλετε να μας πείτε ποιοι είναι οι δέκα καρκίνοι με τους οποίους συσχετίζεται ο ιός HPV;
Ο ιός HPV συσχετίζεται με καρκίνο τραχήλου μήτρας, αιδοίου, κόλπου, πρωκτού, πέους, στοματοφάρυγγα, στοματικής κοιλότητας, ρινοφάρυγγα υποφάρυγγα και λάρυγγα, Το εμβόλιο, επομένως, δεν προστατεύει μόνο από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, αφού υπολογίζεται ότι σχεδόν το 5% των συνολικών περιστατικών καρκίνου παγκοσμίως σχετίζεται με τον ιό HPV. Οι HPV-σχετιζόμενοι καρκίνοι, με πρώτο τον καρκίνο τραχήλου μήτρας αλλά και τον καρκίνο του στοματοφάρυγγα, ειδικά στις αναπτυγμένες χώρες, προκαλούν πολύ σημαντική παγκόσμια επιβάρυνση στη δημόσια υγεία, καθώς ευθύνονται για εκατοντάδες χιλιάδες νέα περιστατικά καρκίνου και θανάτους κάθε χρόνο, μόνο στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι ο ιός προκαλεί πάνω από 1000 περιστατικά και 400 θανάτους ετησίως.
Από ποιους τύπους του ιού προστατεύει το εμβόλιο HPV;
Το εμβόλιο προστατεύει αποτελεσματικά από επτά ογκογόνους τύπους του ιού HPV (16, 18, 31, 33, 45, 52, 58), οι οποίοι σχετίζονται με το 90% των δέκα καρκίνων στους οποίους εμπλέκεται ο ιός και από δύο μη ογκογόνους τύπους (6,11), οι οποίοι σχετίζονται με αντίστοιχο ποσοστό (90%) των γεννητικών κονδυλωμάτων και της αναπνευστικής θηλωμάτωσης.
Γιατί η χρήση προφυλακτικού δεν αρκεί για να προστατευτεί κανείς από την μετάδοση του ιού;
Ο HPV είναι ένας πολύ μεταδοτικός ιός που μεταδίδεται μέσω των σεξουαλικών συνευρέσεων. Τα προφυλακτικά, εάν χρησιμοποιούνται σωστά, μπορεί να μειώσουν δραστικά τον κίνδυνο μετάδοσης του ιού HPV, αλλά δε μπορούν να τον εξαλείψουν. Ο λόγος είναι ότι δυστυχώς το προφυλακτικό δεν καλύπτει πλήρως τη γεννητική περιοχή, με συνέπεια να είναι δυνατή η μετάδοση του ιού μέσω των τμημάτων που μένουν ακάλυπτα, ενώ πρέπει να υπολογίσουμε και ότι συχνά δεν τοποθετείται από την έναρξη της σεξουαλικής επαφής. Γι’ αυτό για την καλύτερη πρόληψη συνίσταται ο εμβολιασμός και μάλιστα από την πρώιμη εφηβική ηλικία.
Για ποιο λόγο πρέπει να εμβολιάζονται και τα αγόρια;
Οι άνδρες κινδυνεύουν εξίσου με τις γυναίκες να αναπτύξουν γεννητικά κονδυλώματα από καλοήθεις τύπους HPV, όμως το πιο σημαντικό είναι ότι οι ογκογόνοι τύποι του HPV μπορεί να προκαλέσουν καρκίνο και στα δύο φύλα σε διαφορετικά σημεία του οργανισμού, όπως στον στοματοφάρυγγα και σε άλλες περιοχές της κεφαλής/τραχήλου (στοματική κοιλότητα, ρινοφάρυγγας, υποφάρυγγας, λάρυγγας) και στον πρωκτό. Μάλιστα οι έρευνες δείχνουν ότι ο καρκίνος του στοματοφάρυγγα λόγω HPV είναι 4 φορές πιο συχνός στους άνδρες από ό,τι στις γυναίκες. Να σημειωθεί ότι πλέον στις αναπτυγμένες χώρες αυτός ο καρκίνος είναι ο συχνότερα σχετιζόμενος με τον ιό HPV. Και μην ξεχνάμε τον καρκίνο του πέους που προφανώς αναπτύσσεται μόνο σε άνδρες. Άρα ο εμβολιασμός των αγοριών προστατεύει άμεσα από νοσήματα σχετιζόμενα με τον HPV ενώ μέσω του μηχανισμού της ανοσίας της «αγέλης» παρέχει έμμεση προστασία και στον γυναικείο πληθυσμό που δεν έχει εμβολιαστεί.
Μπορείτε να μας υπενθυμίσετε τι ισχύει για τον εμβολιασμό των εφήβων κοριτσιών και αγοριών με το εμβόλιο HPV στην Ελλάδα; Σε ποια ηλικία συστήνεται να εμβολιαστούν και γιατί και μέχρι ποια ηλικία καλύπτεται από τα ταμεία;
Ο εμβολιασμός των εφήβων στην Ελλάδα συστήνεται και χορηγείται δωρεάν στις ηλικίες 9-18 ετών. Είναι απαραίτητος για όλα τα κορίτσια και αγόρια κατά προτίμηση στην ηλικία των 9-11 ετών. Το εμβόλιο για τον HPV συνιστάται πριν από την ηλικία των 12 ετών, επειδή λειτουργεί καλύτερα όταν χορηγείται πριν από οποιαδήποτε έκθεση στον HPV, η οποία συνήθως γίνεται μέσω σεξουαλικής επαφής αργότερα στη ζωή. Ο εμβολιασμός νωρίτερα εξασφαλίζει ότι η προστασία ξεκινά πριν από την έναρξη του κινδύνου.
Επιπλέον, τα παιδιά και οι νεαροί έφηβοι αναπτύσσουν συνήθως ισχυρότερη ανοσολογική απόκριση, με υψηλότερα επίπεδα αντισωμάτων από τους μεγαλύτερους εφήβους και τους ενήλικες, και το εμβόλιο χορηγείται σε μια περίοδο που μπορεί να ολοκληρωθεί εγκαίρως, πριν πολλοί άνθρωποι γίνουν επιλέξιμοι για καθυστερημένο εμβολιασμό. Η έναρξη στην ηλικία των 9–11 ετών βοηθά επίσης να αυξηθούν τα ποσοστά εμβολιασμού συνολικά, εντάσσοντας τον εμβολιασμό κατά του HPV στη συνήθη παιδιατρική φροντίδα. Στο σημείο αυτό να διευκρινίσουμε ότι η δωρεάν χορήγηση του εμβολίου στους μεγαλύτερους εφήβους 16-18 ετών θα διατηρηθεί μόλις για ένα έτος ακόμη (έως το τέλος του 2026).
Πόσα αγόρια και πόσα κορίτσια έχουν εμβολιαστεί στην Ελλάδα;
Από ανώνυμα ψηφιακά δεδομένα από το Εθνικό Σύστημα Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης (ΗΔΙΚΑ) και το Μητρώο ΑΜΚΑ φαίνεται σε μελέτη που εκπόνησε το Πανεπιστήμιο Αθηνών ότι σχεδόν 7 στα 10 κορίτσια και 4 στα 10 αγόρια έχουν λάβει τουλάχιστον μία δόση εμβολίου HPV στην ηλικία των 15 ετών. Η Ελλάδα συνεπώς απέχει αρκετά από το στόχο που έχει θέσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας για εμβολιαστική κάλυψη σε ποσοστό 90% με μία δόση των κοριτσιών στην ηλικία των 15 ετών ως το 2030.
Η επίτευξη αυτού του στόχου συνδέεται με εξάλειψη ως το 2050 του καρκίνου τραχήλου μήτρας, κάτι πρωτόγνωρο στα ιατρικά χρονικά: η εξάλειψη ενός καρκίνου μέσω εμβολιασμού σε συνδυασμό με κατάλληλη χρήση προσυμπτωματικών προγραμμάτων ελέγχου με Τεστ κατά Παπανικολάου και HPV test σε δείγματα από τον τράχηλο μήτρας των γυναικών. Για τα αγόρια μπορεί να είμαστε πιο επιεικείς, αφού ο δωρεάν εμβολιασμός ξεκίνησε το 2022, όμως θα πρέπει και σε αυτά η εμβολιαστική κάλυψη σε βάθος μερικών ετών να προσεγγίσει αυτή των κοριτσιών. Όμως, για να επανέλθω στο μείζον θέμα του έγκαιρου εμβολιασμού, μόνο 3 στα 10 αγόρια και κορίτσια ξεκινούν τον εμβολιασμό ως τα 11 έτη, δεδομένο που αναδεικνύει έλλειμμα της μέγιστης δυνατής προστασίας σε μεγάλο ποσοστό των παιδιών, πλην αυτών που φτάνουν ανεμβολίαστα στην ενήλικη ζωή.
Έχει νόημα να εμβολιαστεί ένα άτομο μετά τα 18 έτη αν δεν το έχει κάνει ήδη;
Σε καμία περίπτωση η δυνατότητα εμβολιασμού και στους ενήλικες δεν πρέπει, όπως εξηγήσαμε πιο πάνω, να οδηγεί σε αναβολή του εμβολιασμού έναντι του HPV στην πρώιμη εφηβική ηλικία, όπου το όφελος μεγιστοποιείται! Από κει και πέρα, ναι οι έρευνες συμφωνούν ότι όλα τα άτομα που βρίσκονται σε ενεργό σεξουαλική ζωή, κινδυνεύουν να μολυνθούν από τον ιό HPV και να αναπτύξουν νοσήματα. Μάλιστα, τα δεδομένα δείχνουν ότι άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, όταν μολυνθούν από τον ιό HPV, υποστρέφουν τη λοίμωξη σε μικρότερο ποσοστό από τα νεότερα άτομα.
Συνεπώς, ο εμβολιασμός είναι ωφέλιμος και στην ηλικιακή ομάδα των ατόμων μεγαλύτερων των 18 ετών, όπως αποδεικνύουν και μελέτες του εμβολίου σε άτομα έως 45 ετών, με τον περιορισμό ότι δεν θα προστατεύσει από βλάβες που θα προκληθούν από κάποιον τύπο του ιού από τον οποίο το άτομο έχει μολυνθεί πριν τον εμβολιασμό. Να σημειωθεί όμως ότι το εμβόλιο, καθώς η Πολιτεία δεν έχει απεριόριστους πόρους, δεν αποζημιώνεται στους ενηλίκους, με την εξαίρεση ομάδων υψηλού κινδύνου 18-45 ετών, όπως των ανοσοκατασταλμένων, των ομοφυλόφιλων ανδρών και των γυναικών που έχουν υποβληθεί ή πρόκειται να υποβληθούν σε κωνοειδή εκτομή.
Θεωρείται ασφαλές το εμβόλιο έναντι του HPV;
To εμβόλιο χορηγείται διεθνώς εδώ και περίπου 20 χρόνια, με περισσότερες από 950 εκατομμύρια δόσεις, και έχει δείξει υψηλή αποτελεσματικότητά, ενώ και η ασφάλειά του είναι τεκμηριωμένη, όπως επιβεβαιώνεται από πολλαπλές μελέτες και αξιολογήσεις Αρχών Υγείας.
Πηγή: HEALTH TODAY MAGAZINE
